Henryk Czerwiński    

Leksykon Sztuki Filmowej  

 LATERNA MAGICA - LEIGH


Strona główna
o Autorze
wprowadzenie
A
B
C
D
E
F
G
H
I
J
K
L
M
N
O
P
R
S
T
U
V
W
X
Y
Z

LATERNA MAGICA

(łac.), latarnia czarnoksięska. 1. oparty na zasadzie camery obscury (znane już w starożytności urządzenie do skalowania rysowanych obiektów), prototyp ®projektora. Po raz pierwszy l.m. została zastosowana przez wł. architekta, Giacomo della Porta (1540-1602). Był to aparat optyczny rzutujący na ekran obrazy wykonane na materiale przezroczystym. Udoskonalił go jezuita, Atanazjusz (Athanathius) Kircher (1601-80), a Piotr van Musschenbroek (1692-1761) próbował rzutować na ekran dwa obrazy prawie równocześnie, uzyskując minimalną imitację ruchu. Współczesną wersją l.m. jest ®epidiaskop. 2. widowisko sceniczne będące połączeniem występów aktorów z projekcją filmową. Inscenizował je m.in. Alfred Radok (1914-76) w Pradze, odnosząc sukces na Expo'58 w Brukseli. 3. cykl felietonów Aleksandra ®Jackiewicza drukowanych w ®"Filmie". 4. doroczna nagroda przewodniczącego KK za osiągnięcia w dziedzinie kultury filmowej, przyznawana od 1991.

Literatura:

Władysław Jewsiewicki: "Kształtowanie się podstaw kinematografu" w: id. "Prehistoria filmu" s. 60-106, FAW 1953, J. Svatopluk: "Teatr cudów" w: K. 66.9 s. 49-54, Hankę Lange-Fuchs: "Magie Lantern Bibliography", London 1987, John Naughton: "Cienie i złudzenia" w: id. "Kino" s. 10-11, Warszawa 1999.

 

LATTUADA Alberto,

ur. 1914 w Mediolanie, reżyser. Początkowo dziennikarz, dekorator i scenarzysta, debiutuje w 1942. Po zakończeniu II WŚ. przyłączył się do ®neorealizmu. W swoich utworach kojarzył realizm obserwacji z elementami szkoły kaligrafii (®kaligrafizm), ®ekspresjonizmu i satyry. Np. przeniesiona do powojennej Lombardii ekranizacja opowiadania Mikołaja Gogola "Płaszcz" z Renato Rascalem jako Carmine del Carmine, zrealizowana z wyczuciem poezji i dbałością o rysunek charakterów, "łączy się jakby podskórnie z neorealistycznym zainteresowaniem współczesnością i troską o losy prostego człowieka" (HSF t. 6 s. 60-112). W miarę stabilizacji sytuacji ekonomicznej Włoch, jego twórczość staje się coraz bardziej eklektyczna, "a ambitniejsze przedsięwzięcia przeplatają się z komercyjnymi" (LKF s. 189). Liczne obrazy tego reżysera były ilustrowane muzyką skomponowaną przez jego ojca, Felice L. Był on również współzałożycielem (z Mario ®Ferrerim) filmoteki wł. (późniejsza Cineteca Italiana).

Filmy:

"Idealista Jakub" ("Giacomo l'idealista" 1942, debiut), "Bandyta" ("Il bandito" 1946), "Bez litości" ("Senza pieta" 1948), "Młyn na Padzie" ("Il mulino del Po" 1949), "Anna" (1951), "Płaszcz" ("Il cappotto" 1951), "Wilczyca" ("La lupa" 1952), "Na plaży" ("La spiaggia" 1953), "Szkoła podstawowa" ("Scuola elementare" 1954), "Guendalina" (1957), "Listy nowicjuszki" ("Lettere di una novizia" 1960), "Uprowadzenie" ("L'imprevisto" 1961, nagr. MFF w San Sebastian), 'Człowiek mafii" ("Il mafioso" 1963, Grand Prix MFF w San Sebastian), "Mandragora" ("La mandragore" 1965), "Fraulein Doktor" (1969), "Przyjaciółka" ("L'amica" 1969), "Przyjdź do nas na kawę" ("Venga a prendere il cafe da noi" 1970), "Białe, czerwone i ... " ("Blanco, rosso e ... " 1971), "Psie serce" ("Cuore di cane" 1976), "Taka jaka jesteś" ("Cosi come sei" 1978), "Konik polny" ("La cicala" 1980), "Poker" ("Mano rubata" 1990).

 

LATYNOSKI WESTERN,

®odmiana gatunku, w której kostiumy, scenografia, muzyka i cechy psychiczne bohaterów wywodzą się z kręgu kultury hiszp. (płd. i środkowo-amer.). Akcja tych utworów rozgrywa się przeważnie w płd. Stanach, graniczących z Meksykiem, ew. w samym Meksyku. Klasykami są tu m.in.: "Skarb Sierra Madre" (1948) Johna ®Hustona, "Viva Zapata!" (1952) Elii ®Kazana, "Dwa oblicza zemsty" (1961) Marlona ®Brando i "Mistrz rewolweru" ("The Master Gun-fighter" 1975) Franka Laughlina z Tomem Laughlinem, opowiadanie o Kaliforni z 1836.

 

LAUGHTON Charles,

ur. 1899 w Scarborough (Yorkshire, Anglia), zm. 1962 w Los Angeles, aktor (fot. 88). Po studiach w Royal Academy of Dramatic Art, debiutował na scenie i ekranie w 1927. W 1931-36 występował w ®Hollywood, a później na zmianę: w Anglii i Stanach. Jego perfekcyjne aktorstwo charakterystyczne zaowocowało takimi rolami jak: Henryk VIII, Rembrandt i Quasimodo, W "Świadku oskarżenia" Billy'ego ®Wildera wg Agaty ®Christie z Marleną ®Dietrieh (Christine Vole), zagrał wybitnego adwokata, sir Wilfrieda Robartsa. Sam wyreżyserował sensacyjny thriller pt. "Noc myśliwego" a. "Noc łowcy" ("Night of the hunter" 1955) wg Davisa Grubba z Robertem ®Mitchumem, Shelley ®Winters i Lilian ®Gish. W obrazie tym L. "opowiedział historię rodem z kryminału w sposób, który zbliża jego utwór do formuły filmu grozy" (Andrze j Pitrus).

Filmy:

"Wilki" ("Wolves" 1927, debiut), "Dziwny dom" ("The Old Dark House" 1932), "W cieniu krzyża" ("The Sign of the Cross" 1932), "Prywatne życie Henryka VIII" ("The Private Life of Henry VIII" 1933), "Uwielbiana" ("Barretts of Wimpole Street" 1934), "Arcylokaj" ("Ruggles of Red Gap" 1935), "Bounty" ("Mutiny on the Bounty" 1935), "Nędznicy" ("Les Misérables" 1935), "Dama z portretu" ("Rembrandt" 1936), "Dzwonnik z Notre Dame" ("The Hunchback of Notre Dame" 1939), "Karczma Jamajka" ("Jamaica Inn" 1939), "Gotowi do akcji" ("Stand by for Action" 1943), "Historia jednego fraka" ("Tales of Manhattan" 1943), "Upiór z Canterville" ("The Canterville Ghost" 1944), "Akt oskarżenia" ("The Paradine Case" 1947), "Łuk triumfalny" ("Arch of Trumph" 194B), "Łapówka" ("The Bribe" 1949), "Salome" (1953), "Wybór Hobsona" ("Hobson's Choice" 1953), "Świadek oskarżenia" ("Witness for the Prosecution" 1958), "Spartakus" (1959), "Rada i zgoda" ("Advice and Consent" 1962).

Literatura:

Michael Burrows: "Charles Laughton and Frederic March", New York 1970, Jean Renoir: Charles Laughton" w: id. "Moje życie, moje filmy" s. 209-213, WAiF 1978, Andrzej Pitrus: "Noc myśliwego" w: id. "100 filmów grozy" s. 64, Kraków 1999.

 

LAUREL Stan

(Arthur Stanley Jefferson), ®Flip i Flap.

 

LEAN David,

ur. 1908 w Croydon (Anglia), zm. 1991 w Londynie, reżyser. W okresie międzywojennym (od 1927) pełnił różne funkcje w ang. kinie, od klapsera do montażysty w "Gaumont British". Debiutował w czasie II WŚ. realizując wspólnie z Noëlem ®Cowardem paradokumentalny, wojenny "Nasz okręt", a po jej zakończeniu powstaje jego ®"Spotkanie", wybitny obraz obyczajowy. L. nazywany jest Karolem Dickensem ang. kina, m.in. za umiejętność narracji utrzymanej w konwencji realizmu, a także ze względu na ekranizacje powieści tego pisarza: "Wielkie nadzieje" z Johnem ®Millsem i Jean ®Simmons i "Oliver Twist" z Robertem Newtonem i Alekiem ®Guinnessem. W latach 60. tworzy swoje supergiganty: "Lawrence z Arabii" wg "Siedmiu filarów mądrości" płk. T.E. Lawrence'a z Peterem ®O'Toolem i Anthonym ®Quinnem i "Doktor Żywago" wg Borysa Pasternaka z Omarem ®Sharifem, Julie ®Christie i Geraldin ®Chaplin. Wspólną cechą jego utworów jest umiejętność odtwarzania lokalnej atmosfery środowiska, operowanie wyrazistymi detalami i perfekcyjny sposób opowiadania fabuły. Filmy L. uzyskały łącznie 23 ®Oscary, w tym 2 za reżyserię (l957 i 1962).

Filmy:

"Nasz okręt" ("In Which We Serve" 1942-43), "Ta szczęśliwa rasa" ("This Happy Breed" 1943) wg N. Cowarda, "Seans" ("Blithe Spirit" 1945) wg id., "Spotkanie" ("Brief Encounter" 1945, nagr. MFF w Cannes 1946), "Wielkie nadzieje" ("Great Expectations" 1946-47, 2 Oscary), "Namiętni przyjaciele" ("The Passionate Friends" 1943), "Oliver Twist" (1948), "Madelaine" (1949), "Bariera dźwięku" ("The Sound Barrier" 1952), "Wybór Hobsona" ("Hobson's Choice" 1953, nagr. MFF w Berlinie Zach. 1954), "Urlop w Wenecji" ("Summertime" 1954), "Most na rzece Kwai" ("The Bridge on the River Kwai" 1957, 7 Oscarów) wg Pierre'a Boulle'a, "Lawrence z Arabii" ("Lawrence of Arabia" 1962, 7 Oscarów), "Doktor Żywago" ("Doctor Zhivago" 1965, 5 Oscarów), "Córka Ryana" ("Ryan's Daughter" 1970, Oscar), "Podróż do Indii" ("A Passage to India" 1983).

Literatura:

Gerald Pratley: "The Cinema of David Lean", New York 1974, Alain Silver, James Ursini: "David Lean and His Films", London 1974, Louis P. Castelli, Caryn Lynn Cleeland: "David Lean: A Guide to References and Resources), Boston 1980, Michael A. Anderegg: "David Lean", ib. 1984, Jerzy Toeplitz: "Film angielski: od triumfów do stagnacji" w: id. HSF t. 6 s. 214-268, WAiF 1990.

 

LEANDER Zarah

(Sara Stina Hedberg), ur. 1907 w Karlstadt (Szwecja), zm. 1981 w Sztokholmie, aktorka i piosenkarka. Od 1929 występowała na scenach Rygi, Sztokholmu i Wiednia. W 1937 została zaangażowana przez "Carla ®Froelicha do ®Ufy, stając się szybko jedną z najpopularniejszych gwiazd tej wytwórni. Grała w kilku obrazach Detlefa Siercka (ps. amer.: Douglas Sirk). Np. w jego "Habanerze" z Ferdinandem Marianem (Don Pedro) kreowała Szwedkę, Astree, która w Puerto Rico tęskni za swoją ojczyzną (przebój: "Der Wind hat mir ein Lied erzahlt"). Jej śpiewane niskim matowym głosem piosenki (m.in. "Kann denn Liebe Sunde sein?") miały zastąpić repertuar nieobecnej w III Rzeszy z powodów politycznych i moralnych, Marleny ®Dietrich. W 1943 L. wróciła do Szwecji, gdzie do 1978 śpiewała w operetkach i zagrała w kilku filmach. Miała tournee po RFN w latach 60.

Filmy:

"Dantes mysterier" (1931, debiut), "Habanera" ("La Habanera" 1937), "Paramatta" ("Zu neuen Ufern" 1937), "Marnotrawna córka" ("Heimat" 1938), "Es war eine rauschende Ballnacht" (1939), "Serce królowej" ("Das Herz der Königin" 1940), "Wielka miłość" ("Die grosse Liebe" 1942), "Damals" (1943), "Come imparai e amare le donne" (1967).

Literatura:

"Zarah Leander na drodze do sławy" w: "Kronika filmu" s. 131, Warszawa 1995, Wiesława Czapińska: "Zarah – kobieta mit" w: ead. "Artyści w Trzeciej Rzeszy", Kraków 1997.

 

LEAUD Jean-Pierre,

ur. 1944 w Paryżu, aktor. Wychowany w rodzinie filmowców, był ulubionym wykonawcą François ®Truffauta. Kreował u niego postać Antoine'a Doinela (quasi autoportret reżysera) w różnych okresach swojego życia. Dzieciństwo, to ®"Czterysta batów" (fot. 15), młodość w "Miłości dwudziestolatków" i w "Skradzionych pocałunkach" i dojrzałość w "Małżeństwie". Grał także u innych reżyserów, np. Bernardo ®Bertolucciego, Jean-Luc ®Godarda i Piera ®Pasoliniego. W "Wynająłem płatnego mordercę" Aki ®Kaurismäki zagrał nieudacznika, usiłującego skrócić sobie życie. Pojawia się jednak

"ona" i ...

Filmy:

"Czerysta batów" ("Les Quatre cents coups" 1959, debiut), "Miłość dwudziestolatków" ("L'Amour a ving ans" 1962), "Alphaville" (1965), "Męski, żeński" ("Masculin-feminin" 1966, nagr. MFF w Berlinie Zach.), "Chinka" ("Chinoise" 1967), "Start" ("Le Depart" 1967), "Skradzione pocałunki" ("Baisers voles" 1968), "Chlew" ("Il porcile" 1969), "Małżeństwo" ("Domicile conjugal" 1970), "Dwie Angielki i kontynent" ("Les Deux Anglaises et le continent" 1971), "Ostatnie tango w Paryżu" ("L'ultimo tango a Parigi" 1972), "Noc amerykańska" ("La Nuit americaine" 1973), "Mama i dziwka" ("La Maman et la putain" 1973), "Uciekająca miłość" ("L'Amour en fuite" 1979), "Parano" (1981), "Detektyw" ("Detective" 1985), "Mon cher sujet" (1986) reż. L., "Wynająłem płatnego mordercę" ("I Hired a Contract Killer" 1990), "To jest życie" ("C'est la vie" 1992), "Irma Vep" (1995), "Kocha, lubi, zdradza ... " ("Pour rire!" 1996).

 

"LECĄ ŻURAWIE"

("Letiat żurawli"), radz. cz.b. film wojenno-obyczajowy z 1957. Reż.: Michaił ®Kałatozow, scenariusz: Wiktor Różow wg własnej sztuki "Wieczno żiwyje", zdjęcia: Siergiej Urusiewskij, muzyka: Moisiej Wajnberg, prod.: ®"Mosfilm". Wykonawcy: Tatiana ®Samojłowa (Wieronika), Aleksiej ®Batałow (Boris Borozdin), Wasilij Mierkurjew (Fiodor Borozdin), A. Szworin (Mark Borozdin), Swietłana Charitonowa (Irina Borozdina), Walentin Zubkow (Stiepan).

Ten poetycki, wielowątkowy obraz II WŚ. zrywa z obowiązującą w okresie stalinowskim konwencją realizmu socjalistycznego. Utwór nasycony jest, nb. z pewną przesadą, emocjonalną liryką. Bohaterką jest tu Weronika (T. Samojłowa), narzeczona Borysa (fot. 54), żołnierza walczącego na froncie. Wbrew tradycji literackiej nie wytrzymuje ona napięcia, zagubienia i osamotnienia, i wychodzi za mąż za jego brata, pianistę. Ten jednak okazuje się egoistą i tchórzem. Sposób potraktowania głównej postaci, przedstawienia wydarzeń frontowych i obraz zaplecza w dniach tragicznych zmagań narodu z najeźdźcą -"wszystko to w "Lecących żurawiach" stanowi kompletne przeciwieństwo dotychczasowych kanonów radzieckiej tematyki wojennej" (KWM t. 2 s. 293-294). Pod koniec wojny, kiedy towarzysz frontowy Borysa potwierdzi jego śmierć, Weronika znajdzie motywację, żeby witać na dworcu powracających z frontu żołnierzy i rozdawać im kwiaty (DFT s. 125). Roger Boussinot uważa, że reżyser stworzył dzieło poruszające i liryczne, w którym wszystko jest prawdą i wszystko zostało opisane: wierność, odwaga, tchórzostwo i zapomnienie, a wg Jana Słodowskiego, dzięki malarskim i dynamicznym zdjęciom S. Urusiewskiego, film otrzymał kształt wzruszającej, wyciskającej łzy, ballady. LŻ. zostały nagrodzone ®Złotą Palmą MFF w Cannes.

Literatura:

Zbigniew Pitera: "Lecą żurawie" w: K. 67.11 s. 12-15, Jan F. Lewandowski, Jan Słodowski: "Lecą żurawie" w: id. SFK s. 66-87, Katowice 1994.

 

LE CHANOIS Jean-Paul

(Jean-Paul Dreyfus), ur. 1909 w Paryżu, reżyser. Po studiach humanistycznych, debiutował w latach 40., w czasie niem. okupacji Francji. Po zakończeniu II WŚ. stał się jednym z czołowych, populistycznych reżyserów lewicującego kierunku fr. kina. W swoich "Wagarach" wg Elise Freinet (muzyka: Joseph ®Kosma) z Bernardem ®Blierem (Pascal Laureat) i Juliette Faber (Lise Arnaud), nawiązuje do metod nauczania Celestina Freineta, którego zresztą znał osobiście, uważającego, że nauczyciel powinien przede wszystkim wychodzić naprzeciw zainteresowaniom uczniów (KWM t. 1 s. 508). Sukces odniósł realistycznym melodramatem "Bez adresu", także z B. Blierem, w którym sam również wystąpił jako aktor. w obrazie tym "realizacja mądrze tuszuje nadmierne efekty scenariusza" (MHF s. 251). W połowie lat 50. popularna była jego seria komediowa pt. "Tata, mama i ... ". W latach 60. LC. zajmował się głównie ekranizacjami literatury i utworami kostiumowymi. W kilku jego obrazach z tego okresu wystąpił Jean ®Gabin.

Filmy:

"Wagary" ("L'Ecole buissonniere" 1949), "Bez adresu" ("Sans laisser d'adresse" 1950-51, Złoty Niedźwiedź i nagr. MFF w Karlovych Varach), "Biuro matrymonialne" ("L'Agence matrimoniale" 1952), "Sycylijskie wakacje" ("Le Village magique" 1954), "Tata, mama, gosposia i ja" ("Papa, maman, la bonne et moi" 1954), "Zbiegowie" ("Les Evades" 1954), "Bez bólu" ("Le Cas du docteur Laurent" 1956), "Tata, mama, moja żona i ja" ("Papa, maman, ma femme et moi" 1956), "Nędznicy" ("Les Misérables" 1957) wg Victora Hugo, "Mandrin" ("Mandrin – le bandit-gentilhomme" 1963), "Monsieur" (1964), "Ogrodnik z Argenteuil" ("Le Jardinier d'Argenteuil" 1966).

 

LEE Bruce

(Lee Yuen Kam), ur. 1940 w San Francisco, zm. 1973 w Kowloon (USA), aktor. Po studiach filozofii w amer. college'u, otworzył szkołę sztuki walk jujitsu i ®karate. Debiutował w 1969 w kinematografii Hongkongu, a sukces odniósł amer. "Wejściem smoka" reż. Roberta Clouse. Obraz ten stał się klasyczną pozycją gatunku, otwierającą filmom kung-fu drogę na ekrany całego świata. Andrzej Kołodyński uważa, że gdyby nie charyzma L. i jego kreacja w produkcji ®Hollywoodu, filmy gatunku walk wschodnich (karate) wywodzące się z chin. klasztoru Shaolin, pozostałyby prawdopodobnie lokalną atrakcją hongkońskiego kina. Sam mistrz wyreżyserował pełną akcji i humoru "Drogę smoka" (w wersji oryginalnej: "Meng-leung kuo chiang"). L. zw. "Małym Smokiem", zmarł nagle, po przegranej walce z nieznanym przeciwnikiem. W 1984 wytwórnia "Golden Harvest" w Hongkongu zrealizowała o nim obraz ®montażowy, a w 1993 powstała jego filmowa biografia pt. "Smok – Historia Bruce'a Lee Roba Cohena z J.S. Lee.

Filmy:

"Marlowe" (1969, debiut), "Powrót smoka" ("Way of the Dragon" 1973) reż. L., "Wejście smoka" ("Enter the Dragon" 1973), "Wściekłe pięści" ("Fists of Fury" 1973), "Gra śmierci" ("Game of Death" 1974), "Gra śmierci II" ("Game of the Death II" 1980), "Legenda Bruce'a Lee" ("Bruce Lee – The Legend" 1984).

Literatura:

Andrzej Kołodyński: "Dzieci smoka", Łódź 1994, Konrad J. Zarębski: "Co tam, panie, w gimnastyce?" w: K. 94.10 s. 36, Sławomir Zygmunt: "Droga Smoka" w: O. 98.8 s. 54-59.

 

LEE THOMPSON Jack,

ur. 1914 w Bristolu (Anglia), reżyser. Najpierw był aktorem, dramaturgiem i scenarzystą. Debiutował w 1950 filmem rozrywkowym. Później realizował utwory psychologiczne, ale w konwencji realizmu, nawiązując np. w "Kobiecie w szlafroku" z Yvonne Mitchell, do ®Free Cinema. Tworzy również kino gatunków. Jego wojenne "Piwo z lodu w Aleksandrii" wg powieści Christophera Landona z Johnem ®Millsem (kpt. Anson) i Sylvią Syms (Diana Murdoch) dzieje się na froncie libijskim w 1942 i nawiązuje atmosferą do "Ceny strachu" (1953) Henri-Georgesa ®Clouzota. Tym razem idzie jednak o przewiezienie nie nitrogliceryny, tylko dwóch młodych sanitariuszek rozklekotanym ambulansem z Tobruku do Aleksandrii przez pustynię zajętą przez Niemców. Z kolei w thrillerze "Przylądek strachu", niebezpieczny psychopata, Max Candy (Robert ®Mitchum), mści się na rodzinie adwokata, Sama Bowdena (Gragory ®Peck), który przyczynił się do osadzenia go na 8 lat w więzieniu. W 1991 Martin ®Scorsese zrealizował remake tego obrazu. W latach 60. L. koncentruje się na sensacyjnych utworach przygodowych, jak "Działa Nawarony" z G. Peckiem, Davidem ®Nivenem i Anthonym ®Quinnem, a w 70., na serii science-fiction o planecie małp.

Filmy:

"Aligator Stokrotka" ("Aligator Named Daisy" 1955), "U progu ciemności" ("Yield to the Night" 1956), "Kobieta w szlafroku" ("Woman in a Dressing Gown" 1957, nagr. FIPRESCI w Berlinie Zach.), "Piwo z lodu w Aleksandrii" ("Ice Cold in Alex" 1958), "Nieletni świadek" ("Tiger Bay" 1959), "Działa Nawarony" ("The Guns of Navarone" 1961), "Przylądek strachu" ("Cape Fear" 1962), "Taras Bulba" (1962), "Pięciu mężów pani Lizy" ("What a Way to Go!" 1964, "John Goldfarb, Please Come Home" (1965), "Zdążyć przed zimą" ("Befor Winter Comes" 1968), "Planeta małp" ("Planet of the Apes" 1968), "Złoto Mackenny ("Mackena's Gold" 1969), "Podbój planety małp" ("Conquest of the Planet of the Apes" 1971), "Bitwa o planetę małp" ("Battle for the Planet of the Apes" 1974), "Huckleberry Finn" (1974) wg Marka Twaina, "Grecki magnat" ("Greek Tycoon" 1978), "Przeprawa" ("Passage" 1978), "Za dziesięć minut północ" ("en to Midnight" 1983), "Zło, które człowiek czyni" ("The Evil That Men Do" 1984), "Kopalnie króla Salomona" ("King Salomon's Mines" 1985) wg H. Ridera Haggarda.

 

LEGION PRZYZWOITOŚCI

("Legion of Decency"), powołana w 1935 organizacja katolicka USA, której zadaniem miało być "bojkotowanie niemoralnych filmów i pikietowanie kin, które filmy te wyświetlają" (Jerzy Włosek). Inicjatorami powstania L.P. byli m.in.: arcybp. Fred McNichols z Cincinnati i bp Bernard J. Sheil z Rockfordu, a poparły ich amer. gminy żydowskie i protestanckie. Także papież Pius XI w swojej encyklice z 29 czerwca 1936 wyraził uznanie dla tej działalności. Pierwszy atak instytucji skierowany został przeciw Mae ®West, zwaną "Rozpustnicą z Broadwayu". L.P. spowodował uszczegółowienie i pełne egzekwowanie przez MPPDA (amer. Związek Przedsiębiorców Filmowych) ®Kodeksu Haysa, który w 1922-34 miał charakter nieoficjalny.

Literatura:

Jerzy Toeplitz: "Hollywood: druga strona medalu" w: id. HSF t. 3 s. 140-165, WAiF 1959, Władysław Leszczyński: "Kościół a kinematografia w Stanach Zjednoczonych AP" w: id. "Kościół i film" s. 47-89, WAiF 1966, Czesław Michalski: "Rozpustnica z Broadwayu" w: id. "Pitaval filmowy" t. 1 s. 159-170, KAW Warszawa 1980, Jerzy Włosek: "Rozpustnica z Broadwayu" w: id. "Hollywood w oparach skandalu" s. 53-59, KAW Łódź 1990.

 

LEGRAND Michel,

ur. 1932 w Paryżu, kompozytor. Pochodzi z rodziny muzyków. Najpierw był akompaniatorem, a później kierownikiem zespołu muzyki rozrywkowej. W 1952 opracował aranżacje dla Dizzy Gillespie'ego. Komponował zarówno utwory rozrywkowe, jak i jazzowe, w tym wiele przebojów. Od początku swojej twórczości pisał także muzykę filmową. Np. jego ilustracja muzyczna do filmu "Kobieta jest kobietą" Jean-Luc ®Godarda z Anną ®Kariną i Jean-Claude ®Brialym, jest parodią opery (m.in. inicjuje scenę kłótni między małżonkami). W 1966 otrzymał nominację do ®Oscara za pierwszą operę filmową ®"Parasolki z Cherbourga" Jacquesa ®Demy'ego, a później zdobył 4 Oscary. Obecnie komponuje głównie dla amer. kina.

Filmy:

"Kobieta jest kobietą" (1961), "Żyć własnym życiem" (1962), "Piękny maj" (1963), "Parasolki z Cherbourga" (1964), "Cleo od 5 do 7" (1967) z L., "Panienki z Rochefort" (1967), "Sprawa Thomasa Crowna" (1968, Oscar), "Lato 1942 roku" (1971, Oscar), "Pieces of Dreams" (1971), "Yentl" (1983, Oscar), "Trzy miejsca na dwudziestego szóstego" ("Trois places pour le 26" 1988).

 

LEIGH Mike,

ur. 1943 w Salford (Anglia), reżyser. Studiował najpierw w Royal Academy of Dramatic Art, a później w szkole filmowej. W 1966 wyreżyserował pierwszą sztukę teatralną ("Box Play"), a w 1971 zadebiutował jako reżyser filmowy. Do 1988 zajmował się głównie pracą w teatrze i TV jako autor i reżyser) i dopiero od tego czasu skoncentrował się na kinie. Podczas realizacji filmu prawie nie korzysta ze scenariusza. Jego lewicowe na ogół utwory są wynikiem dyskusji i improwizowanych prób z aktorami. Fascynuje go banalność codziennych rozmów i powściągliwość gestów. L. znany jest zresztą z tego, że ma umiejętność "niebanalnego traktowania banalnych z pozoru problemów codziennej egzystencji" (Przemysław Wielgosz), jak we "Współlokatorkach" z Katrin Cartlidge i Lyndą Steadman. Bohaterowie tego reżysera noszą maski, które "przez lata powtarzanych, mechanicznych reakcji przywarły im do twarzy" (K.). Czasem stosuje jednak uogólniającą metaforę i ekspresjonistyczne wyolbrzymienie. Twierdzi, że robi filmy o sobie, o swoich niepokojach i nadziejach. "Życie jest bogate, a temat pojawia mi się wówczas, gdy zaczynam o nim myśleć". Reżyser ten uważany jest obok Kena ®Loacha, za jednego z najwybitniejszych twórców współczesnego kina brytyjskiego. Obaj są spadkobiercami ®Free Cinema i obaj mieszczą się w nurcie realizmu.

Filmy:

"Ponure chwile" ("Bleak Moments" 1971, debiut), "Hard Labour" (1973, tv), "Nuts in May" (1975, tv), "The Kiss of Death" (1976, tv), "Knock for Knock" (1976, tv), "Abigal's Party" (1977, tv), "Who's Who" (1978, tv), "Grown-Ups" (1980, tv), "Home Sweet Home" (1981, tv), "Meantime" (1933, tv), "Four Days in July" (1984, tv), "Wysokie aspiracje" a. "Wielkie nadzieje" ("High Hopes" 1988), "Życie jest słodkie" ("Life is Sweet" 1990), "Nadzy" ("Naked" 1993, nagr. MFF w Cannes), "Sekrety i kłamstwa" ("Secrets and Lies" 1996, Złota Palma), "Współlokatorki" ("Career Girls" 1997), "Topsy-Turvy" (1999).

Literatura:

Tadeusz Sobolewski: "Witamy w rodzinie" w: K. 96.7/8 s. 12-13, Anita Piotrowska: "Mike Leigh – o teatrze życia codziennego" w: "Panorama kina najnowszego 1930-1995. Leksykon" s. 236-239, Kraków 1997, Elżbieta Królikowska-Avis: "Gęsty realizm obrazów Mike'a Leigh" w: K. 93.2 s. 56-57, Przemysław Wielgosz: "Smutek klasy średniej" w: "Wiadomości Kulturalne" 98.8 s. 14.

 

LEIGH Vivien

(Vivien Mary Hartley), ur. 1913 w Darjeeling (Indie), zm. 1967 w Londynie, aktorka. Po studiach w Royal Academy of Dramatic Art grała w londyńskim Old Vic'u. Na ekranie debiutowała w 1934. Po licznych kreacjach w ang. kinie, osobiście oczarowała amer. producenta, Davida O. ®Selznicka, co zadecydowało o jej międzynar. karierze. Sukces odniosła jako Scarlett O'Hara w ekranizacji bestsellera Margaret Mitchell "Przeminęło z wiatrem" reż. Victora ®Fleminga z Clarkiem ®Gable. Ta ambitna, o ciekawej, ale złożonej osobowości artystka, pomimo, że była Angielką, "rolę damy z Południa zagrała z doskonałością osiągniętą później raz jeszcze jako Blanche du Bois w "Tramwaju zwanym pożądaniem" Tennessee Williamsa" (EGF s. 147) adaptowanym na ekran przez Elię ®Kazana. Stworzyła także kreację Kleopatry u Gabriela Pascala wg G.B. Shawa, Anny Kareniny wg Lwa Tołstoja i w.in. W 1940-60 była żoną Laurence'a ®Oliviera, Karierę L. załamała postępująca nerwica, która utrudniła jej występy na scenie i planie, a także skomplikowała życie osobiste. Zmarła na zapalenie płuc.

Filmy:

"Things Are Looking Up" (1934, debiut), "Gentlemen's Agreement" (1935), "Look Up and Laugh" (1935), "The Village Squire" (1935), "Wyspa w płomieniach" ("Fire Over England" 1936), "21 dni razem" ("Twenty-One Days" 1937-38), "St. Martin's Lane" (1938), "Student z Oxfordu" ("A Yank at Oxford" 1938), "Przeminęło z wiadrem" ("Gone with the Wind" 1939, ®Oscar), "Pożegnalny walc" ("Waterloo Bridge" 1940), "Lady Hamilton" ("That Hamilton Woman" 1941), "Cezar i Kleopatra" ("Caesar and Kleopatra" 1945-46), "Anna Karenina" (1946-43), "Tramwaj zwany pożądaniem" ("A Streetcar Named Desire" 1951, Oscar i nagr. MFF w Wenecji), "The Deep Blue Sea" (1955), "Rzymska wiosna pani Stone" ("The Roman Spring of Mrs. Stone" 1961), "Statek szaleńców" ("Ship of Fools" 1965).

Literatura:

Czesław Michalski, Jacek Tylim: "Olivierowie – najsławniejsza w dziejach teatru i filmu para małżeńska", FAW 1958.

 


Strona główna |  o Autorze |  wprowadzenie |  A |  B |  C |  D |  E |  F |  G |  H |  I |  J |  K |  L |  M |  N |  O |  P |  R |  S |  T |  U |  V |  W |  X |  Y |  Z

 Copy right:  Andrzej A. Czerwiński .