Henryk Czerwiński    

Leksykon Sztuki Filmowej  

 Y


Strona główna
o Autorze
wprowadzenie
A
B
C
D
E
F
G
H
I
J
K
L
M
N
O
P
R
S
T
U
V
W
X
Y
Z

YAMAMOTO Kajiro,

ur. 1902 i zm. 1994 w Tokio, reżyser i scenarzysta. Najpierw był aktorem w zespole teatru Minoru Muraty, a od 1920 w wytwórni "Nikkatsu". W zawodzie debiutował w 1924. W latach 30. stał się jednym z twórców popularnych w Japonii komedii wytwórni "PCL" i od 1935 – "Toho". Jego ulubionym aktorem był w tym czasie Ken'ichi Enomoto (Enoken), z którym zrealizował serię zapoczątkowaną filmem "Enoken jako Kondo Isamu". W czasie II WŚ. nakręcił kilka paradokumentalnych wojennych obrazów propagandowych, a po jej zakończeniu, wspólnie z Akira ®Kurosawą (swoim byłym asystentem) i Hideo Sekigawą, wyreżyserował utwór o zw. zawod. pracowników "Toho". W jego powojennych filmach debiutował Toshiro ®Mifune. Y. był reżyserem i scenarzystą (pisał także dla innych reżyserów, np. Tomataki ®Tasaki) b. wszechstronnym. Tworzył w różnych gatunkach i formach, zarówno współczesnych, jak i historycznych. "Do perfekcji doprowadzony warsztat realizatorski oraz duża kultura sprawiły, że jego filmy były i wartościowe artystycznie i cieszyły się dużą popularnością" (FJ s. 219-220).

Filmy:

"Danun" (1924, debiut), "Enoken jako Kondo Isamu" ("Enoken-no Kondo Isamu" 1935), "Enoken milionerem" ("Enoken-no Senman Choja" 1936), "Jestem kotem" ("Wagahai-wa neko-de aru" 1936) wg Soseki Natsume, "Enoken kieszonkowcem" ("Enoken-no Chakkiri Kinta" 1937), "Mężowska cnota" ("Otto-no Teiso" 1937), "Klasa ortografii" a. "Klasówka" ("Tsuzurikata kyoshitsu" 1938), "Koń" ("Uma" 1941), "Wojna morska o Hawaje i Malaje" ("Hawai Marei oki kaisen" 1942), "Piloci-jastrzębie gen. Kato" ("Kato Hayabusa sentotai" 1943), "Torpedowce wyruszają" ("Raigekitai shutsudo" 1944), "Ci, którzy tworzą jutro" ("Asu-o tsukuru hitobito" 1946), "Świat ciemności" ("Ankokugai" 1956), "Przygody Sun Wu Kunga" ("Sun-Go-Ku" 1959), "Oszust spotyka oszusta" ("Tanuki-no kyujitsu" 1967).

 

YAMAMOTO Satsuo,

ur. 1910 w Japonii, reżyser. Zrezygnował ze studiów na uniwersytecie i związał się najpierw z teatrem, a od 1933 z kinematografią. Był asystentem Mikio Naruse w tokijskiej wytwórni "Shochiku". Zadebiutował w 1936 w wytworni "Toho". W czasie II WŚ. walczył na froncie chiń., a po jej zakończeniu włączył się w nurt ®antywojenny. Y. jest twórcą bezkompromisowym o poglądach lewicowych (należał do jap. partii komunistycznej) i zajmował się głównie tematami społecznymi i politycznymi. W latach 50. założył niezależną firmę, a później pracował w wytwórni "Daiei" (FJ s. 220-221). W "Strefie próżni" wg Hiroshi Noma z Ko Kimurą i Tsutomu Shimomurą, oskarżył nieludzkie stosunki panujące w jap. armii cesarskiej. Obraz ten ma wymiar symbolu. "Koszary, owa strefa próżni, to wykładnia całej rzeczywistości w epoce szaleństwa militarnego" (KWM t. 2 s. 119-120). Forma filmów Y. jest przeważnie tradycyjna, ale treści społeczne, które reprezentuje cechują duże napięcia emocjonalne.

Filmy:

"Ojosan" (1936, debiut), "Symfonia pastoralna" ("Denen kokyogaku" 1938) wg André Gide'a, "Zwycięskie skrzydła" ("Tsubasa-no gaika" 1941), "Gorący wiatr" ("Neppu" 1943), "Wojna i pokój" ("Senso-to heiwa" 1947), "Miasto przemocy" ("Boryoku-no machi" 1950), "Burza nad Hakone" ("Hakone funroku" 1952), "Strefa próżni" ("Shinku chitai" 1952), "Ulica bez słońca" ("Taiyo-no nai machi" 1954), "Tajfun nr 13" ("Taifu sodoki" 1957), "Pieśń wiejskiego wózka" ("Niguruma-no uta" 1959), "Bitwa bez broni" ("Buki Naki Tataki" 1960), "Katastrofa kolejowa w Matsukawa" ("Matsukawa jiken" 1960), "Publiczny dobroczyńca" ("Kizu darake-no ganga" 1964), "Opowieść o przestępcy" ("Nippon dorobo monogatari" 1965), "Wielki biały dom" ("Shiroi kyoto" 1966), "Krwawy koniec" ("Tenguto" 1969), "Ludzie i wojna" ("Senso-to ningen" 1970-73), "Pierścieniowe zaćmienie słońca" ("Fumo chitai" 1975).

 

YATES Peter,

ur. 1929 w Aldershot (Hampshire, Anglia), reżyser. Uprawiał zawodowo sport motocyklowy. Początkowo był aktorem i reżyserem teatralnym. W kinematografii debiutował w latach 50. jako reżyser seriali tv, m.in. jest realizatorem kilku odcinków "Świętego" z Rogerem ®Moorem. Był najpierw asystentem, a później współpracownikiem Tony'ego ®Richardsona. W 1968 wyjeżdża do ®Hollywood, gdzie tworzy swój najgłośniejszy utwór, klasyczny już film policyjny, ®"Bullitt" ze Stevem ®McQueenem. Wg Tomasza Jopkiewicza, jest to popis na pozór chłodnej wirtuozerii, film-wzorzec, wielokrotnie naśladowany. Inne ważniejsze hollywoodzkie obrazy Y., to: "John i Mary", intymna historia dwojga ludzi (Dustin ®Hoffman i Mia ®Farrow), którzy chcą być razem, ale boją się tego, "Prywatna wojna Murphy"ego" z Peterem ®O'Toolem, groteskowa obsesja odwetu w batalistycznej tragikomedii, "Przyjaciele Eddiego", pesymistyczny obraz gangsterski z Robertem ®Mitchumem i "Eleni" z Kate Nelligan i Johnem ®Malkovichem, polityczny thriller z czasów wojny domowej w Grecji w 1948. W sensacyjnej komedii "Rok komety", pobyt córki dostawcy win (Penelope Ann Miller) w Szkocji zamienia się w serię niezwykłych przygód i zdarzeń. Y. był przez 25 lat jednym z profesjonalistów amer. kina, któremu w opinii producentów i krytyki można było powierzyć każdy temat.

Filmy:

"Letnie wakacje" ("Summer Holiday" 1962), "Jednostronne wahadło" ("One Way Pendulum" 1964), "Napad" ("Robbery" 1967), "Bullitt" (1968), "John i Mary" ("John and Mary" 1969) wg Mervyna Jonesa, "Prywatna wojna Murphy'ego" ("Murphy's War" 1971), "Przyjaciele Eddiego" ("The Friends of Eddie Coyle" 1973), "Dla dobra Pete'a" ("For Pete's Sake" 1974), "Jugs and Speed" (1976), "Głębia" ("The Deep" 1977), "Ucieczka" ("Breaking Away" 1979), "Garderobiany" ("The Dresser" 1983) wg sztuki Ronalda Harwooda, "Krull" (1983), "Eleni" (1986), "Dom przy Carroll Street" ("The House on Carroll Street" 1987), "Podejrzany" ("Suspect" 19877, "Rok komety" ("Year of the Comet" 1992).

 

YIMOU Zhang,

ur. 1950 w Chinach, reżyser. Debiutował 12 lat po "rewolucji kulturalnej" (1966-76) i reprezentuje już nowe kino chińskie. Początkowo był operatorem i m.in. wykonał zdjęcia do "Żółtej ziemi" (1984) reż. Chena Kaige'a. Jako reżyser, swoim pierwszym utworem pt. "Czerwone proso" zdobył od razu ®Złotego Niedźwiedzia w 1988. Sukces odniósł także rewelacją MFF w ®Wenecji w 1991, obyczajowym "Zawieście czerwone latarnie" z Gong Li, Kong Lin i H Caifel. Wg Andrzeja Kołodyńskiego (F. 92.13 s. 29), obraz ten zapewnił dwie godziny obcowania ze sztuką wielkiej piękności, z "egzotycznym dramatem wywołującym wzruszenie". Zdjęcia są tu b. statyczne, w narracji dominuje montaż wewnątrzujęciowy, podobnie jak w filmach Yasujiro ®Ozu (kompozycja w głąb kadru). Ważną funkcję spełnia w nich kolor. Nb. rzecz dzieje się w latach 20., w odizolowanym od świata chin. pałacu bogatego kupca, gdzie jego cztery żony walczą między sobą o pierszeństwo, a czerwona latarnia oznacza zwycięstwo. Przy realizacji tego obrazu współpracował z reżyserem – He Jianjun, przyszły twórca zakazanego w Chinach "Listonosza" ("Youchai" 1995). Twórczość Y. bazuje na fragmentach kulturalnej tradycji Chin. Sam twierdzi zresztą, że "trzeba posługiwać się okruchami, żeby zyskać więcej, dojrzeć odbicie świata w kropli wody".

Filmy:

"Czerwone proso" ("Hong Gaoliang" 1987, debiut), "Ju Dou" (1990, współreż.: Yang Fengliang), "Zawieście czerwone latarnie" ("Dahong denglong gaogao" a. "Raise the Red Lantern" 1991, koprod.: Chiny-Hongkong), "Opowieść o Qiu Ju" ("Qiu Ju Da Guansi" a. "The Story of Qiu Ju" 1992, Złoty Lew MFF w Wenecji, koprod.: id.), "Szanghajska triada" ("Yao a Yao Dao Wai Pe Quiad" 1995), "Ani jednego mniej" ("Yi Ge Dou Bu Neng Shao" 1999, Złoty Lew).

 

YORK Michael,

ur. 1942 w Fulmer (Anglia), aktor. Studiował w Oxfordzie i początkowo występował w grupie teatralnej Dundee Repertory. Na ekranie debiutował w 1966 u Franco ®Zeffirelliego wg Wiliama ®Szekspira. Sukces odniósł rolą nauczyciela języka ang. w Berlinie lat 30., w ®"Kabarecie" Boba Fosse'ego z Lizą ®Minnelli. "Jego specjalnością przez lata byli romantyczni, zapalczywi młodzieńcy i kochankowie" (GŚK s. 222). Często występuje w serialach tv, nawet produkcji klasy B., jak "Tajemnice Sahary" ("Il segreto del Sahara" 1987) Alberto Negrina m.in. z Danielem ®Olbrychskim. Zapytany przez dziennikarzy, dlaczego jest tak niewybredny w wyborze ról, odpowiedział z humorem: "Oto do czego doprowadziła mnie bezduszność producentów filmowych" ("Gwiazdy TV i video'93" s. 63, dodatek ®"Filmu"). W "Fedorze" Billy'ego ®Wildera z Marthe ®Keller, zagrał samego siebie.

Filmy:

"Poskromienie złośnicy" ("The Taming of the Shrew" 1966, debiut) ®"Wypadek" ("The Accident" 1967), "Romeo i Julia" (1968), "Zeppelin" (1971), "Kabaret" ("Cabaret" 1972), "Trzej muszkieterowie" ("The Three Musketeers" 1973-74), "Morderstwo w Orient Ekspresie" ("Murder on the Orient Express" 1974), "Czterej muszkieterowie" ("The Four Musketeers" 1975), "Honor pułku" ("Conduct Unbecoming" 1975), "Siedem nocy w Japonii" ("Seven Nights in Japan" 1976), "Fedora" (1977-78), Dla tych, których kochałem" ("Au Nom de Tous les Miens" 1983), "Dylemat serca" ("Heat of the Day" 1989), "Powrót muszkieterów" ("The Return of the Musketeers" 1989), "Roszada" ("Rochada" 1991), "Bezkresne Morze Sargassowe" ("Wide Sargasso Sea" 1992).

 

YORK Susannah

(Susannah Yolande Fletcher), ur. 1939 w Londynie, aktorka. Ukończyła londyńską Royal Academy of Dramatic Art. Najpierw występowała na różnych scenach teatralnych Wlk. Brytanii. Na ekranie debiutowała w 1960. Obdarzona oryginalną urodą (zgrabna sylwetka, i duże, b. jasne oczy), grała w urozmaiconym repertuarze, m.in. w kostiumowym ®"Tom Jones" Tony'ego ®Richardsona z Albertem ®Finneyem. W "Zabójstwie siostry George" Roberta ®Aldricha z Beryl Reid kreowała nawet scenę z ®queer cinema. Za rolę w "Czyż nie dobija się koni" Sydneya ®Pollacka była nominowana do ®Oscara.

Filmy:

"Tunes of Glory" (1960, debiut), "Doktor Freud" ("Freud – The Secret Passion" 1961), "Tom Jones" (1963), "Sands of the Kalahari" (1965), "Oto jest głowa zdrajcy" ("A Man for All Seasons" 1966), "Bitwa o Anglię" ("Battle of Britain" 1968), "Zabójstwo siostry George" ("The Killing of Sister George" 1968), "Czyż nie dobija się koni?" ("They Shoot Horses, Don't They?" 1969), "Jane Eyre" (1970), "Images" (1972, nagr. MFF w Cannes), "Superman" (1978), "Wrzask" ("The Shout" 1978), "Alicja" (1982), "Pretty Kill" (1987), "Diamond Edge" (1990).

 

YOUNG Loretta

(Gretchen Michaele Young), ur. 1913 w Salt Lake City (Utah, USA), aktorka. Nie licząc występu jako 4-o letnie dziecko ("The Only Way"), debiutowała na ekranie w 1928. W połowie lat 30. była już gwiazdą amer. kina. Sukces odniosła m.in. w obyczajowym obrazie z okresu Wielkiego Kryzysu (1929-33) pt. "Jak w siódmym niebie" Franka ®Borzage'a ze Spencerem ®Tracym. Była partnerką największych amantów Hollywoodu w melodramatach, komediach i westernach (GŚK s. 223). W latach 50. występowała we własnym programie tv.

Filmy:

"Śmiej się pajacu" ("Laugh Clown Laugh" 1928, debiut), "Jak w siódmym niebie" ("A Man's Castle" 1933), "Gen. Robert Clive" ("Clive of India" 1935), "Wyprawy krzyżowe" ("The Crusades" 1935), "Zew krwi" ("Call of the Wild" 1935), "Ramona" (1936), "Niewinnie się zaczęło" ("Love is News" 1937), "Suez" (1938), "Dama z Cheyenne" ("The Lady from Cheyenne" 1941), "Intruz" ("The Stranger" 1946), "The Bishop's Wife" (1947), "Córka farmera" ("The Farmer's Daughter" 1947, Oscar), "Oskarżona" ("The Accused" 1948).

 

YUPPIE NIGHTMARE

(ang. y.n. – senny koszmar), współczesny gatunek o charakterze obyczajowo-sensacyjnym, ukształtowany w amer. kinie w latach 80. i 90. Jego tematem są przeważnie ekscentryczne przygody ludzi sukcesu, zmieniające ich dotychczasowe życie. Przykłady: "Ucieczka w noc" ("Into the Night" 1985) Johna Landisa, "Dzika namiętność"" ("Something Wild" 1986) Jonathana Demme, "Fatalne zauroczenie" ("Fatal Atraction" 1987) Adriana Lyne'a, "Bezsenność w Seattle" ("Sleepless in Seattle" 1995) Nory Ephron.


Strona główna |  o Autorze |  wprowadzenie |  A |  B |  C |  D |  E |  F |  G |  H |  I |  J |  K |  L |  M |  N |  O |  P |  R |  S |  T |  U |  V |  W |  X | Y |  Z

 Copy right:  Andrzej A. Czerwiński .