Henryk Czerwiński    

Leksykon Sztuki Filmowej  

 CAAN - CAMPION


Strona główna
o Autorze
wprowadzenie
A
B
C
D
E
F
G
H
I
J
K
L
M
N
O
P
R
S
T
U
V
W
X
Y
Z

CAAN James,

ur. 1940 w Nowym Jorku, aktor. Początkowo zajmował się zawodniczo sportem. Na scenie debiutował w 1961, a na ekranie w 1963. Grał przeważnie silnych i zdecydowanych mężczyzn, często gansterów, kowbojów lub supermanów. Charakterystyczna była np. jego kreacja w "Elicie morderców" (a. "Elicie zabójców") Sama ®Peckinpaha wg Roberta Rostanda, gdzie postrzelony na polecenie organizacji przez przyjaciela (Robert ®Duvall) przezwycięża kalectwo, żeby wziąść odwet. Z kolei w science-fiction Normana ®Jewisona zagrał niezłomnego gracza w "Rollerball". Nb. takim pozostał także w obrazach współczesnych, jak "Gwiazda północy" Nilsa Gaupa z Christopherem Lambertem.

Filmy:

"Słodka Irma" ("Inna la Douce" 1963, debiut), "El Dorado" (1967), "Odliczanie" ("Countdown" 1968), "Piosenka Briana" ("Brian's Song" 1971), "Ojciec chrzestny" ("The Godfather" 1972), "Ślizgać się" ("Slither" 1972), "Przepustka dla marynarza" ("Cinderella Liberty" 1973), "Gracz" ("The Gambler" 1974), "Elita morderców" ("The Killer Elite" 1975), "Rollerball" (1975), "Zabawna lady" ("Funny Lady" 1975), "O jeden most za daleko" ("A Bridge too Far" 1977), "Przybywa jeździec") ("Comes a Horseman" 1978), "Rozdział drugi" ("Chapter Two" 1979), "W głębokim ukryciu" ("Hide in Plain Sight" 1980) reż. C., "Kasiarz" ("Violent Streets" 1981), "Złodziej" ("Thief" 1981), "Pocałuj mnie na do widzenia" ("Kiss Me Goodbye" 1982), "Kamienne ogrody" ("Gardens of Stone" 1987), "Obca rasa" ("Alien Nation" 1988), "Dick Tracy" (1990), "Misery" (1990), "Krew z krwi, kość z kości" ("Flesh and Bone" 1993), "Program" ("The Program" 1993), "Gwiazda północy" ("North Star" 1995), "Zbuntowany" ("A Boy Called Hate" 1995).

 

"CABARET",

®"Kabaret".

 

"CABINET DES DR. CALIGARI, DAS",

®"Gabinet doktora Caligari".

 

"CABIRIA",

wł, cz.b. film historyczny z 1914. Reż.: Giovanni Pastrone (Piero Fosco) wg własnego scenariusza z tekstami napisów Gabriele D'Annunzio, zdjęcia: Segundo de Chomón, scenografia i kostiumy: G. Pastrone, prod. wytwórni "Italia". Wykonawcy: Umberto Mozzato (Pulvius Axilla), Bartolomeo Pagano (Maciste), Italia Almirante Manzini (Sofonisba), Lidia Quaranta (Cabi-ria), Vitale De Stefano (Massinissa), Gina Marangoni (Croes-sa), Raffaele di Napoli (Bodastoret), Luigi Chellini (Scipio), Emilio Vardannes (Hannibal).

Obraz reprezentuje ®monumentalny styl wł. kina. Jego akcja dzieje się podczas drugiej wojny punickiej w III w. p.n.e. W czasie wybuchu Etny na Sycylii feniccy piraci porywają małą córeczkę rzymskiego patrycjusza, Cabirię, i sprzedają ją na targu niewolników w Kartaginie. Zostaje przeznaczona (jak dorośnie) na ofiarę boga ognia. W tym czasie (montaż równoległy) wojska Hannibala przekraczają Alpy (218 p.n.e.) i rozpoczynają marsz na Rzym (Hannibal ante portas). Następuje kulminacja fabuły: przebywający w Kartaginie w celach wywiadowczych Rzymianin, Fulwiusz Axilla i jego potężnie zbudowany niewolnik Maciste, uwalniają tytułową bohaterkę (już młodą kobietę) ze świątyni Molocha. Dzieje się to w ostatniej chwili przed spełnieniem ofiary. Po wielu perypetiach (®klimaks), w wyniku historycznego zwycięstwa Scypiona Afrykańskiego Starszego (Publius Cornelius Scipio 236-184 p.n.e.) pod Zamą (202 p.n.e.), w finale Axilla i Cabiria powracają do Rzymu. Film jest dziełem monumentalnym, zarówno w oryginalnej scenografii, jak i w ruchu mas statystów. Został on sfotografowany w głębokiej perspektywie, co umożliwiło równoczesne pokazanie akcji w kilku planach. Reżyser, z wykształcenia inżynier mechanik, umieścił kamerę na wózku, stosując różne jazdy, a napęd ręczny aparatu zdjęciowego zastąpił mechanizmem własnej konstrukcji. Wg Jerzego ®Płażewskiego (MHF s. 33) był to jeden z dziesięciu utworów stanowiących zwrot w historii kinematografii. C. miała m.in. duży wpływ na sposób wykonania babilońskich sekwencji ®"Nietolerancji" (1916) Davida W. ®Griffitha. Sukces artystyczny i finansowy tego utworu zapoczątkował szybki rozwój wł. kina. W 1932 Gennaro Dini zrealizował dźwiękową wersję obrazu.

Literatura:

KWM t. 1 s. 31-32.

 

CACOYANNIS Michael

(Michalis Kakojanis), ur. 1922 na Cyprze, reżyser. Studiował w Londynie, gdzie był spikierem i reżyserem radiowym. Po powrocie do Grecji debiutuje w kinematografii w 1953. Wprowadza do swoich obrazów rodzime środowisko i obyczaje, w latach 60. i 70. rozszerza swoje zainteresowania i ekranizuje także starożytną literaturę gr., głównie Eurypidesa. Międzynar. sukces odnosi ®"Grekiem Zorbą" z Anthonym ®Quinnem, Alanem ®Batesem i Lili Kedrovą (®Oscar). Muzykę do tego utworu skomponował Mikis Theodorakis (ur. 1925), który w latach 80. przetransponował ją na wersję baletową wystawioną w Arena di Verona. Także niektóre inne obrazy G. cechuje zderzenie różnych kultur dla bardziej filozoficznego spojrzenia na rzeczywistość. Jako "Stella", dziewczyna z Pireusu, wystąpiła u niego Melina Mercouri, przyszła pani minister kultury i żona Julesa ®Dassina.

Filmy:

"Niedzielne przebudzenie" ("Kyriakatiko xypnima" 1953, debiut), "Stella" (1955), "Dziewczyna w czerni" ("To koritsi me ta mawra" 1955-57), "Elektra" (1962, nagr. MFF Cannes) wg Eurypidesa, "Grek Zorba" ("Alexis Zorbas" 1964, 2 Oscary 1965), "Dzień, w którym wypłynęła ryba" ("The Day the fish Came Out" 1967), "Trojanki" ("The Trojan Women" 1971) wg Eurypidesa, "Ifigenia" ("Iphigeneia" 1977) wg. id.

 

CAGE Nicolas

(Nicolas Coppola), ur. 1964 w Long Beach (Kalifornia), aktor (fot. 24: ). Jest bratankiem Francisa Forda ®Coppoli. Najpierw, na przełomie lat 70. i 80. pracował w TV. Na ekranie debiutował, jeszcze pod własnym nazwiskiem, w 1982. Sukces odniósł m.in. kreacją nieobliczalnego Sailora Ripleya w ®"Dzikości serca" Davida ®Lyncha z Laurą Dern. W "Ptasieku" Alana ®Parkera z Matthew Madinem zagrał kombatanta wojny wietnamskiej, Ala, któremu udaje się wyzwolić swojego przyjaciela z przeświadczenia, że jest ptakiem i mógłby latać. W erotycznym melodramacie "Zostawić Las Vegas" Mike'a Figgisa kreował alkoholika, który przyjeżdża do tego miasta hazardu i podejrzanej rozrywki, żeby zapić się na śmierć ("nie pamiętam, czy zacząłem pić, bo rzuciła mnie żona, czy rzuciła mnie żona, bo zacząłem pić"). Przedtem jednak spotyka "anioła" – prostytutkę (Elizabeth Shue). C. jest ulubieńcem współczesnej, młodej widowni amerykańskiej. Od 1995 jest żonaty z wojującą feministką, Patricią Arquette.

Filmy:

"Czy pamiętasz Ridgemont High?" ("Fast Time at Ridgemont High" 1982, debiut), "Rumble Fish" (1983), "Vallery Girl» (1983), "Cotton Club" (1984), "Racing with the Moon" (1984), "Ptasiek" ("Birdy" 1984-85), "Chłopiec w błękicie" ("The Boy in Blue" 1986), "Peggy Sue wyszła za mąż" ("Peggy Sue Got Married" 1986), "Rasing Arizona" (1986), "Wpływ księżyca" ("Moonstruck" 1987), "Czas zabijania" ("Tempo di uecidere" 1989), "Pocałunek wampira" ("Vampire's Kiss" 1989), "Dzikość serca" ("Wild at Heart" 1990), "Zandalee" (1991), "Miodowy miesiąc w Las Vegas" (1992), "Amos and Andrew" (1993), "Red Rock West" (1993), "Strzegąc Tess" ("Guarding Tess" 1994), "Zostawić Las Vegas" ("Leaving Las Vegas" 1995, Oscar i Złoty Glob), "Twierdza" ("The Rock" 1996), "Bez twarzy" ("Face off" 1997), "Miasto aniołów" ("City of Angels" 1998), "Oczy węża" ("Snake Eyes" 1998).

 

CAGNEY James,

ur. 1899 w Nowym Jorku, zm. 1986 w Stanford (Kentucky, USA), aktor. Początkowo był kelnerem, później występował w wodewilach i kabaretach, debiutował na ekranie w 1930. Grał "twardych facetów" (gangsterów, agentów i kowbojów), ale ®Oscara otrzymał za rolę tancerza (stepowanie-czeczotka) w "Yankee Doodley Dandy" . W 1961 wycofał się z zawodu, powracając na ekran dropiero w 1981 w "Ragtime" Milosa ®Formana. Samodzielnie wyreżyserował "Short Cut to Heli" (1957). "Ten elegancki i ekstrawagancki aktor o wysokim, szczekliwym głosie i głębokim spojrzeniu, stał się legendą Hollywoodu" (EGF s. 46-47).

Filmy:

"Wakacje grzesznika" ("Sinner's Holiday" 1930, debiut), "Wróg pub liczny" ("Public Enemy" 1931), "G-Men" (1935), "Sen nocy letniej" ("A Midsummer Night's Dream" 1935), "W. Z. 6 nie wylądował" ("Ceiling Zero" 1936), "Aniołowie o brudnych twarzach" ("Angels with Dirty Faces" 1938), "Oklahoma Kid" (1939), "Burzliwe lata dwudzieste" ("The Roaring Twenties" 1939), "Yankee Doodly Dandy" (1942), "Krew na słońcu" ("Blood on the Sun" 1945), "Biały żar" ("White Heat" 1949), "Lew jest na ulicach" ("A Lion Is in the Street" 1953), "Ucieczka" ("Run for Cover" 1955), "Kochaj mnie lub rzuć" ("Love hę or Leave Me" 1955), "Mister Roberts" (1955), "Haracz dla złoczyńcy" ("Tribute to a Bad Mań" 1956), "Raz, dwa, trzy" ("One, Two, Three" 1961), "Ragtime" (1981), "Straszliwy Joe Moran" ("Terrible Joe Moran" 1984).

Literatura:

Homer Dickens: "The Films of James Cagney", Secaucus NJ 1972.

 

"CAHIERS DU CINÉMA"

(podtytuł: "Revue du cinéma"), fr. prestiżowy miesięcznik filmowy zał. w 1951 przez André ®Bazina, Jacquesa Doniol-Valcroze'a i Lo Duca. W latach 50. czasopismo lansowało reżyserów, którzy "wierzą w rzeczywistość", jak Robert ®Flaherty, Friedrich W. ®Murnau i Josef von ®Sternberg, a w latach 1958-63 stało się bazą ®nowej fali. Wg Michela Deville'a, każdy producent chciał wówczas mieć swojego młodego realizatora, żeby mu zrobił film typu "Nouvelle Vague", ponieważ to się opłacało (®"Positif" 64.58). W tym czasie z CdC współpracowali m.in.: Claude ®Chabrol, Jean-Luc ®Godard, Jacques Rivette, Erik ®Rohmer i François ®Truffaut. "Jest wypadkiem bez precedensu, by pismo stwarzając model współczesnego kina, wydało zarazem ze swego grona jego twórców" (K. 66.2 s. 63). Od 1965 periodyk powiększył objętość i format, a w latach 70. kierowany był przez Jean-Louisa Comollima. Wykreowana przez CdC teoria ®autorska jest współcześnie kontynuowana np. w niektórych refleksyjnych filmach europ. (Peter ®Greenaway, Krzysztof ®Kieślowski, Wim ®Wenders i w.in.). Obecnie redaktorem nacz. pisma jest Jerry Jousse.

 

CAINE Michael

(Maurice Micklewhite), ur. 1933 w Londynie, aktor. W wieku piętnastu lat zaczął występować w amatorskich przedstawieniach, dorabiając jako robotnik. W 1951-52 walczył w US Army na Korei. W kinie debiutował w 1956 u Juliana Amyesa. Jest aktorem b. wszechstronnym. Sprawdza się zarówno w dramacie, jak i komedii, także tej "czarnej". Wykreował kilka postaci o podwójnej naturze, np. w ekranizacji horroru Roberta Stevensona "Dr Jekyll i Mr Hyde" reż. Davida Wickesa. Często gra w filmach sensacyjnych: wojennych, szpiegowskich i kryminalnych. M.in. w "Czerwonej zagładzie" George'a Mihalka z Jasonem Connery wystąpił jako Harry Palmer, b. agent bryt. IS, walczący w nowym Petersburgu z roś. mafią i b. agentami KGB. Twierdzi, że lubi grać także czarne charaktery, ale tylko na ekranie lub scenie. Jego ps. artystyczny pochodzi od nazwy okrętu żaglowego ze zbuntowaną załogą z filmu Edwarda ®Dmytryka. W 1992 napisał autobiografię.

FilmY:

"Wzgórze na Korei" ("A Hill in Korea" 1956, debiut), "Zulu" (1963), "Bitwa o Anglię" ("Battle of ®Britain" 1968), "David Copperfield" (1969), "Spóźniony bohater" ("Too Late Hero" 1969), "Detektyw" ("Sleuth" 1972), "Romantyczna Angielka" ("The Romantic Englishwoman" 1975), "Człowiek, który chciał być królem" ("The Man Who Would Be King" 1975-76), "O jeden most za daleko" ("A Bridge too Far" 1976-77), "Orzeł wylądował" ("The Eagle Has Landed" 1977), "Porwanie" ("Ashanti" 1979), "Strój zabójcy" ("Dreśsed to Kill" 1980), "Zwycięstwo" ("Victory" a. "Escape to Victory" 1981), "Pułapka" ("Deathtrap" 1982), "Edukacja Rity"

 

Caine M.

("Educating Rita" 1983), "Człowiek-zagadka" ("The Jigsaw Man" 1984), "To cholerne Rio" ("Blame It on Rio" 1984), "Słodka wolność" ("Sweet Liberty" 1985-86), "Hanna i jej siostry" ("Hannah and Her Sisters" 1986, 0scar), "Mona Lisa" (1986), "Czwarty protokół" ("The Fourth Protocol" 1987), "Dr Jekyll i Mr Hyde" ("Dr. Jekyll and Mr. Hyde" 1987, "Drugi świat" ("The Whistle Blower" 1987), "Parszywe dranie" a. "Ci wstrętni naciągacze" ("Dirty Rotten Scoundrels" 1988), "Bez śladu" ("Without a Clue" 1989), "Wstrząs dla systemu" ("A Shock to the System" 1990), "Na zabójczej ziemi" ("On Deadly Ground" 1994), "Czerwona zagłada" ("Bullet to Beijing" 1995), "Krew i wino" ("Blood and Wine" 1996), "Wbrew regułom" (2000, Oscar).

 

CAMEO

(kamea a. gemma) oprawiony szlachetny lub półszlachetny kamień z ciętym wypukło miniaturowym reliefem o różnorodnej treści. W kinie jest to: 1. wybitny aktor a. znana postać w roli drugoplanowej lub epizodzie. Np. c. był Max Frisch (ur. 1911 w Szwajcarii) w "Sinobrodym" (1983) Krzysztofa ®Zanussiego i 65 gwiazd i gwiazdorów grających samych siebie w "Graczu" (1992) Roberta ®Altmana. 2. mała scenka aktorska perfekcyjnie zrealizowana.

 

CAMERIMAGE,

organizowany od 1993 w Toruniu MFF sztuki operatorów, przyznający im no przeglądach Złote (Grand Prix), Srebrne i Brązowe Żaby. Na pierwszym festiwalu główną nagrodę zdobyli: Sven ®Nykvist (związany z Ingmarem ®Bergmanem) za całokształt twórczości i Stuart Dryburgh za zdjęcia do ®"Fortepianu" (1993) Jane ®Campion. W 1994 laureatami 0. byli: Arthur Reinhart ("Wrony" Doroty ®Kędzierzawskiej) i Tibor Mathe ("Woyzeck" Janosa Szasza). W 1995 Złotą Żabę za całą twórczość otrzymał Conrad Hali (m.in. "Maratończyk" 1976 Johna ®Schlesingera), a Grand Prix za bieżąca osiągnięcia jury przyznało Piotrowi Sobocińskiemu (syn Witolda ®S.) za "Siódmy pokój" Marty ®Mészáros. Natomiast w 1999 honorowym laureatem festiwalu został Giuseppe ®Rotunno.

Literatura:

"Camerimage 93" w: K. 94.2, s. 12-21, "Energia filmowego obrazu" w: K. 94.12, s. 4-7, Jerzy Płażewski: "A Toruń jest najważniejszy" w: K. 95.2, s. 4-8.

 

CAMERINI Mario,

ur. 1895 w Rzymie, zm. 1981 w Gardone Riviera (Włochy), reżyser. Studiował prawo, pisał scenariusze i praktykował jako asystent Augusta Geniny (1892-1957). Debiutował w 1923, a w 1928 był współorganizatorem spółdzielni ADIA. Tworzył obrazy populistyczne, głównie komedie, będące zapowiedzią późniejszego ®neorealizmu. W utworach tych, uwolnionych od sztuczności atelier i teatralizacji gry aktorskiej, udało mu się oddać charakter i atmosferę wł. środowiska społecznego, w różnych jego warstwach. Lansował realizm zdjęć plenerowych, a w jego przedwojennych filmach wystąpił jako aktor przyszły współtwórca wł. neorealizmu, Vittorio ®De Sica.

Filmy:

"Jolly, clown z cyrku" ("Jolly, clown de circo" 1923, debiut), "Maciste walczy z szeikiem" ("Maciste contro lo sceicco" 1925), "Kiff Tebbi" (1927), "Szyny" ("Rotaie" 1929), "Wielki dzień Figara" ("Figaro e la sua gran giornata" 1931), "Mężczyźni, co za łajdacy!" ("Gli uomini che mascalzoni!" 1932), "Trójgraniasty kapelusz" ("Il capello a tre punte" 1934), "Dam milion" ("Daro un milione" 1935), "Pan Max" ("Il signor Max" 1937), "Wielkie domy towarowe" ("I grandi magazzini" 1939), "Historia miłosna" ("Una storia d'amore" 1942), "Człowiek bez jutra" ("Molti sogni le strade" 1948), "Ulisses" (1953), "Odyseusz" ("Odisse" 1954), "Piękna młynarka" ("La bella mugnaia" 1955), "Zbrodnia" ("Crimen" 1960), "Via Margutta" (1961) "Rozbójnicy sycylijscy" ("I briganti italiani" 1962).

 

CAMERON James,

ur. 1954 w Kpuskasing (Kanada), reżyser, scenarzysta i producent. Studiował fizykę i zawodniczo uprawiał sport. Praktykował u Rogera ®Cormana. G. jest przedstawicielem współczesnego, wielkiego widowiska filmowego o wartkiej akcji, z użyciem najnowszych osiągnięć techniki (®nowa widowiskowość). Sukces odniósł m.in. obrazem science-fiction pt. ®"Elektroniczny morderca" z Arnoldem ®Schwarzeneggerem i ®"Titanikiem" . Jest mężem producentki – Gale Ann Hurd.

Filmy:

"Pirania II – Latający mordercy" ("Piranha II: Flying Killers" 1981, debiut), "Elektroniczny morderca" ("Terminator" 1984), "Obcy – decydujące starcie" ("Aliens" 1986, 2 Oscary), "Otchłań" ("Abyss" 1989), "Terminator 2: Ostateczna rozgrywka" ("Terminator 2: The Judgment Day" 1991, 4 Oscary), "Prawdziwe kłamstwa" (1994), "Titanic" (1997, 11 Oscarów).

 

CAMPION Jane,

ur. 1955 w Wellington (Nowa Zelandia), reżyser. Studiowała antropologię i historię sztuki. Ukończyła wydz. reżyserii Australian Film and Television School of Arts w Sydney. Jej etiudia studencka pt. "Peel" (1982) zdobyła Grand Prix w kategorii krótkometrażówek na MFF w ®Cannes (1986). W działalności profesjonalnej pierwszy sukces odniosła czarną komedią rodzinną "Sweetie", a utrwaliła go symbolicznym ®"Fortepianem".

Filmy:

"Dwie przyjaciółki" ("Two Friends" 1986, tv, debiut), "Sweetie" (1989), "Anioł przv moim stole" (1990, nagr. MFF w Wenecji), "Fortepian" ("The Piano" 1993, Oscar), "Portret damy" (1997).


Strona główna |  o Autorze |  wprowadzenie |  A |  B |  C |  D |  E |  F |  G |  H |  I |  J |  K |  L |  M |  N |  O |  P |  R |  S |  T |  U |  V |  W |  X |  Y |  Z

 Copy right:  Andrzej A. Czerwiński .