Henryk Czerwiński    

Leksykon Sztuki Filmowej  

 CANNES - CASTELLANI


Strona główna
o Autorze
wprowadzenie
A
B
C
D
E
F
G
H
I
J
K
L
M
N
O
P
R
S
T
U
V
W
X
Y
Z

CANNES,

m. we Francji na Lazurowym Wybrzeżu, ok. 80 tys. mieszkańców, uzdrowisko, ośrodek turystyczny i wypoczynkowy. Od 1946 odbywa się tu corocznie ®międzynarodowy festiwal filmowy (Festival International du Film), uznawany za najbardziej prestiżowy w kinematografii światowej. Jego wieloletnim honorowym przewodniczącym był Jean ®Cocteau. "Niezależnie od zwycięzców uwieńczonych nagrodami i werdyktów trybunału, który szczęśliwie, nie potępia bezapelacyjnie żadnego dzieła, festiwal w Cannes dowodzi możliwości życzliwego porozumienia" (Stanisław Grzelecki). W pierwszym roku pokazów (20 września-5 października) wyróżniono 11 obrazów, m.in. ®"Spotkanie" Davida ®Leana, "Symfonię pastoralną" Jeana ®Delannoy, "Ludzi bez skrzydeł" ("Muži bez křidel") Františeka Čapa i "Ostatnią szansę" Leopolda Lindtberga (ur. 1902 w Wiedniu). Od 1954 przyznawane jest tu Grand Prix (®Złota Palma od 1955) dla najlepszego filmu, nagroda specjalna jury (Srebrna Palma) i ® FIPRESCI, a także nagroda za najlepszy scenariusz, reżyserię, aktora i aktorkę i krótkometrażówkę. Laureatem pierwszego Grand Prix były "Wrota piekieł" Teinosuke ®Kinugasy, a pierwszą Złotą Palmę otrzymał "Marty" Delberta ®Manna. Od 1978 odrębne jury przydziela Złotą Kamerę za najlepszy debiut. Pokazy obrazów biorących udział w konkursie odbywają się w Pałacu Festiwalowym przy bulwarze Groisette, ze słynnymi schodami, których 24 stopnie przykryte są podczas gali czerwonym dywanem. Równolegle mają miejsce imprezy towarzyszące, jak przeglądy pn. "Pewne spojrzenie" ("Un certain regard"), "Piętnastka reżyserów" ("Quinzaine des realisateurs") i "Tydzień krytyków" ("Semaine de la critique"). Festiwal, który Orson ®Welles określił jako "największe targowisko w przemyśle filmowym" jest również okazją do promocji konkurujących filmów, np. w formie sesji zdjęciowych ekip realizatorskich, targów video-kaset i kopii filmowych (działalność dystrybutorów). Każdego roku przez ponad 10 dni maja odbywa się tu prawie 700 projekcji w dziewiętnastu salach. W czasie festiwalu wyświetlane jest ponad 400 fabularnych filmów pełnometrażowych z ok. 40 krajów.

Literatura:

Stanisław Grzelecki, Leszek Armatys: "Międzynarodowe Festiwale Filmowe", WAiF 1967, Bolesław Michałek: "Anatomia festiwali" w: id. "Ćwiczenia z anatomii kina", s. 155-171, WAiF 1967, Elżbieta Ciapara: "Na palmy!" w: F. 96.6, s. 22-24, F. 96.7, s. 22-24.

 

CANTOR Eddie

(Izzy Iskowitz), ur. 1893 w Nowym Jorku, zm. 1964 w Los Angeles, aktor. Od 1907 występował w teatrze dziecięcym Gusa Edwardsa. W 1914-15 stworzył własny zespół komedii muzycznej, a w 1917-19 grał na scenach ®Broadwayu, m.in. w rewii "Ziegfeld Follies". W kinie zadebiutował w 1926, a w latach 30., podobnie jak: William G. ®Fields, Will ®Rogers i Mae ®West, wzbogacił amer. filmową rewię muzyczną, o swoje doświadczenia z music-hallu. Mały, niepozorny człowieczek, zagubiony w tłumie pięknych, odpowiednio ubranych lub rozebranych dziewcząt, wywoływał na widowni huraganowy śmiech. Publiczności podobało się, że ten niedorajda dawał sobie radę, jego wiara we własne siły udzielała się i innym" (HSF t. 3 s. 140-165). Jeden utwór z jego udziałem ("Show Business" 1944) został przez niego wyreżyserowany. W 1952 zagrał w biografii swojego przyjaciela pt. "Historia Willa Rogersa". Na początku lat 60. występował w TV. Siła jego komizmu polegała na zderzeniu współczesnego mu ame-rykanizmu z innymi, często odległymi w czasie lub przestrzeni, kulturami.

Filmy:

"Moja żona, twoja żona" ("Kid Boots" 1926, debiut), "Byczo jest!" ("Whoopee!" 1930), "Piękne dni" a. "Precz z kryzysem" ("Palmy Days" 1932), "Urwis z Hiszpanii" ("The Kid from Spain" 1932), "Rzymskie skandale" ("Roman Scandals" 1933), "Noce egipskie" ("Kid Millions" 1934), "Kalif z Bagdadu" ("Ali Baba Goes to Town" 1937), "Czterdzieści mateczek" ("Forty Little Mothers" 1940), "Gdybyś znał Zuzię" ("If You Knew Susie" 1948), "Historia Willa Rogersa" ("Story of Will Rogers" 1952).

 

CANUDO Ricciotto,

ur. 1879 w Gioia del Colle (Bari, Włochy), zm. 1923 w Paryżu, teoretyk i publicysta. Włoch z pochodzenia, osiedlił się w Paryżu i pisał głównie w języku fr., ale najpierw opublikował w "Nuovo Giornale" artykuł pt. "Triumf kinematografu" (1908), którym zapoczątkował włoską myśl filmową. Traktował kino jako nową sztukę totalną, do której zawsze dążyły wszystkie inne. W 1911 ogłosił w Ecole des Hautes Etudes manifest, w którym podzielił różne rodzaje sztuki na dwie grupy: plastyczne, pochodzące od architektury i rytmiczne, wywodzące się z muzyki. Uważał przy tym, że film, jako sztuka syntetyczna, łączy w sobie elementy wszystkich pozostałych, zarówno plastycznych, jak i rytmicznych. Redagował czasopismo "La Gazette des Sept Arts" i zorganizował w Paryżu pierwszy dyskusyjny klub filmowy ("Club des Amis du Septieme Art"). Wg Jeana ®Epsteina ("Le Cinématographe vu de L'Etna" 1926), G. zrozumiał, że kinematograf może i powinien być potężnym narzędziem liryzmu. "Tego nowego liryzmu, który jeszcze nie istniał, a więc, jakby w stanie proroczym, przewidział od razu (jego) granice i perspektywy, ograniczenia i nieograniczenia". Traktując film jako "siódmą sztukę", szukał dla niego miejsca w połączeniu emocji, nauki i maszyny i stworzył pojęcie nowego, wizualnego języka, który rodzi się z walki umysłu ludzkiego z techniką przez niego stworzoną.

Powieści scenariuszowe:

"Drugie skrzydło" ("L'Autre aile", Paris 1924, reż. Henri André-ani), "Koło udręki" ("La Roue", ib. 1924, wg filmu Abela Gance'a z 1922).

Publikacje:

"Manifest siedmiu sztuk" ("Le Manifeste sur sept arts", Paris 1911), "Fabryka obrazów" (L'Usine aux Images", ed.: Fernand Divoire, Paris-Geneve 1927).

Literatura:

Zbigniew Czeczot-Gawrak: "Zarys dziejów teorii filmu pierwszego pięćdziesięciolecia 1895-1945", ZN im. O. 1977, Hanna Książek-Konicka: "Nieznany tekst Ricciotta Canuda" w: K. 78.6, s. 37, Aleksander Jackiewicz: "Teoria siódmej sztuki Ricciotta Canuda" w: id. "Moja filmoteka: Film w kulturze" s. 9-31, WAiF 1989.

 

CAPELLANI Albert,

ur. 1870 i zm. 1931 w Paryżu, reżyser. Najpierw był aktorem "Theatre Libre" André ®Antoine'a, później dyrektorem adm. paryskiej "Alhambry", a od 1905 pracował jako rezyser w szkole Ferdynanda ®Zecca wytwórni ®"Pathe" . W 1908 został dyrektorem filii tej wytwórni pod nazwą "SCAGL" ("Towarzystwo Kinematograficzne Autorów i Ludzi Pióra"), utworzonej dla rywalizacji z ®"Film d'Art". W swoich utworach lansował realistyczną formułę teatru A. Antoine'a i literatury Emila Zoli, a także społeczną tematykę powieści Victora Hugo. W 1908 wyreżyserował ®pantomimę filmową "Mężczyzna w białych rękawiczkach", a w 1913 adaptował na ekran "Germinal" E. Zoli. Ekranizację tę zrealizował w prawdziwej kopalni z udziałem autentycznych górników. W 1917 wyjechał do ®Hollywood, gdzie do 1922 powstało kilka jego amer. obrazów. G. był jednym z pierwszych twórców adaptacji filmowych fr. klasyki literackiej.

Filmy:

"Joanna d'Arc" ("Jeanne d'Arc" 1908), "Mężczyzna w białych rękawiczkach" ("L'Homme aux gants blancs" 1908), "W matni" ("L'Assomoir" 1909) wg E. Zoli, "Dwie sieroty" ("Les deux Orphelines" 1910), "Katedra Marii Panny w Paryżu" ("Notre Dame de Paris" 1911) wg V. Hugo, "Nędznicy" ("Les Misérables" 1912) wg id., "Germinal" (1913), "Rok 1793" ("Quatrevingt-treize" 1914-21, współreż. A. Antoine) wg V. Hugo, "Zakazane marzenie" ("Le Reve interdit" 1916), "Z za mgły" ("Out of the Fog" 1918), "Czerwona latarnia" ("The Red Lantern" 1919), "Siostry" ("Sisters" 1921).

 

CAPRA Frank,

ur. 1897 w Palermo, zm. 1991 w ®Hollywood, reżyser. Jako siedmioletnie dziecko emigruje z rodzicami do USA, gdzie od 1915 studiuje w kalifornijskim Instytucie Technicznym. Z kinematografią wiąże się od 1921, początkowo jako statysta w westernach Harry'ego Carey'a, a później jako asystent reżysera. Od 1923 jest gagmanem grotesek Macka ®Sennetta, a w 1926 debiutuje komedią z Harrm ®Langdonem wg własnego scenariusza. W latach 30. wiąże się ze scenarzystą Robertem Riskinem i tworzy szereg utworów o tematyce społeczno-obyczajowej. Sukces przynoszą mu optymistyczne komedie, propagujące szlachetność i zdrowy rozsądek w walce z trudnościami życiowymi i patologią społeczną. Należą do nich: ®"Ich noce" z Claudette ®Colbert i Clarkiem ®Gable i "Mr Smith jedzie do Waszyngtonu" z Jamesem ®Stewartem. W filmach tych powstaje oryginalny styl C., który cechuje prezentowanie "prawdopodobnych postaci w nieprawdopodobnych sytuacjach" (LRF s. 44-46), optymizm połączony z ironicznym widzeniem świata oraz przekładanie idealizmu nad realizm. W czasie II WŚ. jako oficer realizuje przy współpracy Johna ®Hustona, Jorisa ®Ivensa i Anatola ®Litvaka serię utworów dokumentalnych pt. "Dlaczego walczymy?" ("Why We Fight?"). Po wojnie następuje zmierzch jego kariery, ale w dalszym ciągu pozostaje twórczy, reżyserując m.in. remaki swoich poprzednich filmów: "Riding High" (1950, nowa wersja "Broadway Bill") i "Kieszeń pełna cudów" ("Pocketful of Miracles" 1961, wg "Arystokracji podziemi"). Jerzy ®Toeplitz uważał, że bajkowa koncepcja rzeczywistości, dostosowana do dobrych intencji i przynosząca zawsze zwycięstwo sprawiedliwości i uczciwym, nie była czymś narzuconym reżyserowi przez wytwórnie. " Frank Capra szczerze wierzył w szlachetność ludzkiej natury i świadomie taką ideologię głosił w swoich utworach" (HSF t. 4, s. 63-149).

Filmy:

"Siłacz" a. "Mocny człowiek" ("The otrong Man" 1926, debiut), "Długie spodnie" ("Long Pants" 1926), "Łódź podwodna S. 44" ("Submarine" 1928), "Ćmy nocne" ("Ladies of Leisure" 1930), "Cudo twórczyni" ("The Miracle Woman" 1931), "Platynowa blondynka" ("Platinum Blonde" 1931), "Sterowiec LA 3" ("Dirigible" 1931), "Gorzka herbata generała Yen" ("The Bitter Tea of General Yen" 1932), "Szaleństwo amerykańskie" ("American Madness" 1932), "Zakazane" ("Forbidden" 1932), "Arystokracja podziemi" ("Lady for a Day" 1933), "Broadway Bill" (1934), "Ich noce" ("It Hanpened One Night" 1934, 5 Oscarów), "Pan z milionami" ("Mr. Deeds Goes to Town" 1936, Oscar), "Zaginiony horyzont" ("Lost Horizon" 1937), "Cieszmy się życiem" a. "Pieniądze to nie wszystko" ("You Can't Take It with You" 1938, 2 Oscary), "Mr, Smith jedzie do Waszyngtonu" ("Mr. Smith Goes to Washington" 1939, Oscar za scenariusz), "Obywatel John Doe" ("Meet John Doe" 1941), "Arszenik i stare koronki" ("Arsenie and Old Lace" 1942-44), wg Josepha Kesselringa, "Życie jest piękne" ("It's a Wonderful Life" 1946), "Stan Unii" ("State of the Union" 1948), . "0to idzie pan młody" ("Here Comes the Groom" 1951), "Dziura w głowie" ("A Hole in the Head" 1959), "Kieszeń pełna cudów" ("Pocketfull of Miracles" 1961).

Publikacje:

"The Name above the Title. An Autobiography", New York 1971.

Literatura:

Richard Giriffith: "Frank Capra", London 1951, Donald Willis: "The Films of Frank Capra", Metuchen, New Jersey 1974, Vito Zagarrio: "Frank Capra", Firenze 1985, Charles Wolfe: "Frank Capra: A Guide to References and Resources", Boston 1987, Jack Lodge: "W stylu Capry" w: "Historia Hollywood" s. 74-77, Warszawa 1994.

 

CARDINALE Claudia,

ur. 1939 w Tunisie, aktorka (fot. 52). Debiutowała w 1955, ale większe role zaczęła otrzymywać po wygraniu konkursu piękności w 1957. Grała głównie dwa rodzaje postaci. Pierwsze, to dziewczyny proste, bardzo zwyczajne, czasem cnotliwe, częściej nie. "Drugie natomiast – paradoksalnie – wcielają marzenia mężczyzn o kobiecie pięknej i niepokojącej, wszystkie sny o kobietach" (GW s. 127-129), jak reżyserska wizja w ®"Osiem i pół" Federico ®Felliniego, czy Angelica Calogero w ®"Lamparcie" Luchino ®Viscontiego. W "Błędnych gwiazdach Wielkiej Niedźwiedzicy" także L. Viscontiego zagrała młodą wł. Żydówkę z USA, która po przyjeździe do Włoch szuka śladów swoich rodziców zamordowanych w niem. KL podczas II WŚ., a w "Fitzcarraldo" Wernera ®Herzoga wystąpiła z ekscentrycznych aktorem, Klausem ®Kinskim. W 1993 uzyskała Grand Prix MFF w ®Wenecji (ex aequo z Robertem ®De Niro) za całokształt twórczości.

Filmy:

"Złote okowy" ("Ghaines d'or" 1955, debiut), "Sprawcy nieznani" ("I soliti ignoti" 1958), "Piękny Antonio" ("Il Bell'Antonio" 1960), "Dziewczyna z walizką" ("La ragazza con la valigia" 1961), "Syn marnotrawny" ("La viaccia" 1961), "Cartouche-zbójca" ("Gartouche" 1961-62), "Starość" ("Senilita" 1962), "Lampart" ("Il gattopardo" 1963), "Osiem i pół" ("Otto e mezzo" 1963), "Różowa pantera" ("The Pink Panther" 1963), "Błędne gwiazdy Wielkiej Niedźwiedzicy" ("Vaghe stelle dell'Orsa" 1965), "Dzień puszczyka" ("Il giorno delia civetta" 1967), "Pewnego razu na Dzikim Zachodzie" ("Once Upon a Time in the West" 1968-69), "Czerwony namiot" ("Krasnaja pałatka" 1970), "Królowe Dzikiego Zachodu" ("Les Petroleuses" 1971), "Audiencja" ("L'udienza" 1972), "Libera – moja miłość" ("Libera, amore mio" 1974-75), "Do widzenia i amen" ("Goodbye and Amen" 1977), "Fitzcarraldo" (1981-82), "Henryk IV" ("Enrico IV" 1983), "Zakochany mężczyzna" ("A Man in Love" 1987), "Mayrig" (1991).

 

CARNE Marcel,

ur. 1909 w Paryżu, zm. 1996, reżyser. Studiował w Ecole des Arts et Metiers (Szkoła Sztuk Pięknych i Rzemiosła), zajmując się równocześnie krytyką (nagroda 1929 w konkursie krytyków-amatorów). W 1929-35 był asystentem operatora Georgesa Périnala i reżyserów: René ®Claira i Jacquesa ®Feydera. W 1929 zrealizował dokumentalne "Nogent, niedzielne Eldorado" ("Nogent, Eldorado de dimanche"), a w 1936 zadebiutował filmem fabularnym. Od tej pory zaczyna się jego dziesięcioletnia współpraca ze scenarzytą Jacquesem ®Prevertem i muzykiem Josephem ®Kosmą. C. był kontynuatorem ®francuskiej szkoły i współtwórcą realizmu poetyckiego. Uważał, że kamera jest jedną z osób dramatu. W jego filmach są motywy zaczerpnięte ze starych podań, stare legendy, w których zamieszkała poezja. "Nieubłagany Fatalizm, zawziętość losu (raz losem jest Życie, raz Szatan, kiedy indziej znowu Zapomnienie) rozdzielające ludzi, tryumf Miłości nad Śmiercią (t.zn. negacja spraw przemijających) stanowią dominanty twórczości Carné, nadając jej walory poetyckie godne jej walorów plastycznych" (Pierre Leprohon). Szczytowym osiągnięciem spółki C. ®Prevert stał się dwuczęściowy utwór pt. ®"Komedianci" z Jean-Louisem ®Barrault i ®Arletty, stanowiąc wzór romantyzmu filmowego. Bolesław ®Michałek uważa zresztą, że główne motywy romantyzmu wyrastają z podwyższonej, bardziej intensywnej wrażliwości. "Stąd bierze się wrażenie dziwności bytu, stan, w którym cały otaczający świat przybiera nieznane, niepokojące kształty". Te cechy, a także niespełniona miłość, ludzie skłóceni, zażyciem, metafory i symbole, przewijają się przez całą twórczość C. Wg Jerzego ®Płażewskiego, twórca ten zawsze dawał pierwszeństwo atmosferze, w której działali bohaterowie jego obrazów. "Pozorna ulotność, ale rzeczywista sugestywność nastroju, trwającego długo po obejrzeniu filmu, stanowiła rewelacyjne novum" w ówczesnej sztuce filmowej. Jego ostatnim utworem była "Cudowna wizyta" anioła na Ziemi.

Filmy:

"Jenny" (1936, debiut), "Śmieszny dramat" ("Drôle de drame" 1937), "Hotel du Kord" (1938) wg Eugene Dabita, "Ludzie za mgłą" ("Quai des brumes" 1938), "Brzask" ("Le Jour se leve" 1939), "Wieczorni goście" ("Le Visiteurs du soir" 1942), "Komedianci" ("Les Enfants du Paradis" 1944-45), "Wrota nocy" ("Les Portes de la nuit" 1946), "Maria z portu" ("La Marie du port" 1950) wg Georgesa Simenona, "Julia, czyli klucz do snów" ("Juliette ou la clef des songes" 1951) wg Georgesa Neveux, "Teresa Raquin" (1953, nagr. MFF w Wenecji) wg Emila Zoli, "Zdarzyło się w Paryżu" ("L'Air de Paris" 1954), "Gość z zaświatów" ("Le Pays d'ou je viens" 1956), "Oszuści" ("Les Tricheurs" 1958), "Młode wilki" ("Les Jeunes loups" 1968), "Mordercy w imieniu prawa" ("Les Assassins de l'orde" 1971), "Biblia" ("La Bible" 1977).

Publikacje:

"La Vie a belles dents. Souvenirs", Paris 1975.

Literatura:

Jean Queval: "Marcel Carné", Paris 1952, Pierre Leprohon: "Nowi ludzie" w: id. "Film francuski" s. 130-145, FAW 1957, Bolesław Michałek: "Koniec romantycznej epoki" w: id. "Trzy portrety" s. 34-84, WAiF 1959, Robert Chacal: "Marcel Carné", Paris 1965, Michel Perez: "Les Films de Carné", ib. 1986, Jerzy Płażewski: "Marcel Carné" w: "Wiadomości kulturalne" 96.46, s. 19.

 

CAROL Martine

(Marie-Louise Mourer), ur. 1922 w Biarritz (Francja), zm. 1967 w Monte Carlo, aktorka. Na ekranie debiutowała w 1941 pod pseudonimem Maryse Arley. Wkrótce jednak nieudany romans z Georgesem Marchalem (aktor) i niepowodzenia zawodowe sprawiły, że zdesperowana Martin Carol skoczyła do Sekwany. "Samobójstwo" pomogło. Zaczęła dostawać lepsze role (Elżbieta Fleiszer). Np. w 1955 zagrała piękną kurtyzanę i tancerkę, "Lolę Montes" Maxa ®Ophülsa, która na polecenie dyrektora cyrku (Peter ®Ustinov) musi odpowiadać publiczności na pytania dotyczące jej intymnego życia. W latach 50. występowała często w obrazach kostiumowych i przygodowych, m.in. swojego męża, ®Christiana-Jaque'a.

Filmy:

"Kochankowie z Werony" ("Les Amants de Verona" 1948), "Caroline Cherie" (1951), "Lukrecja Borgia" ("Lucrece Borgia" 1953), "Na plaży" ("La spiaggia" 1953), "Piękności nocy" ("Les Belles de nuit" 1953), "Lola Montes" (1955), "Madame du Barry" (1955), "Nana" (1955), "Pamiętnik majora Thompsona" ("Les Carnets du major Thompson" 1955), "W 80 dni dookoła świata" ("Around the World in Eighty Days" 1956), "Natalia" ("Nathalie" 1957), "Dziesięć sekund do piekła" ("Ten Seconds to Hell" 1959), "Austerlitz" (1960), "Le Cave se rebiffe" (1961), "Hell is Empty" (1967).

Literatura:

Leon Bukowiecki: "Francuzka w każdym calu" w: id. "Gwiazdy ekranu", FAW 1958, Elżbieta Fleiszer: "Martin Carol" w: ead. "Aktorzy filmu francuskiego" s. 26-27, FAW 1959, "Carol Martine" w: GŚK s. 43, 1993.

 

CARON Leslie,

ur. 1931 w Paryżu, aktorka (fot. 4). Po ukończeniu szkoły baletowej przy paryskim konserwatorium, była solistką, już w osiemnastym roku życia. Sama uważa, że "życie baletnicy jest samotne. Nie ma w nim miejsca na nic oprócz tańca" . Debiutowała w kinie ®"Amerykaniniem w Paryżu" reż. Vincente®Minnelli z Gene ®Kellym, osiągając później sukces także w kilku innych musicalach hollywoodzkich. Jej drugie małżeństwo z Peterem Hallem w 1956, reżyserem teatru szekspirowskiego w Stradfordzie, skłoniło aktorkę do grania ról dramatycznych. Otrzymała dwukrotnie nagrodę Brytyjskiej Akademii Filmowej (w 1953 i 62).

Filmy:

"Amerykanin w Paryżu" ("An American in Paris" 1951), "Lili" (1953), "Gabi" (1956), "Gigi" (1958), "Fanny" (1961), "The L-Shaped" (1962), "Dla niej wszystko" ("Promise Her Anything" 1966), "Ojciec rodziny" ("Il padre di famiglia" 1967), "Valentino" (1977), "Kontrakt" ("Contract" 1982), "Geniusz" ("The Genius" 1985).

 

CARPENTER John,

ur. 1948 w Bowling Green (USA), reżyser i scenarzysta. Debiutował w 1974 i podobnie jak Briana ®De Palmę, inspirowała go twórczość Alfreda ®Hitchcocka. W latach 80. zrealizował szereg szokujących horrorów i science-fiction. Jego utwory z reguły przynosiły producentom sukces kasowy. Np. "Halloween" (31 X w USA to makabra na wesoło) z Donaldem Pleasencem (1919-92) i Jamie Lee Curtis, wyprodukowany za 300 tys. dolarów, w samych Stanach przyniósł 10 mln. dolarów zysku.

Filmy:

"Dark Star" (1974, debiut), "Atak na posterunek 13" ("Assault on Precinct 13" 1976), "Halloween" (1978), "Ktoś mnie obserwuje" ("Someone's Watching Me!" 1978), "Elvis" ("Elvis – The Movie" 1979), "Mgła" ("The Fog" 1979 -80), "Halloween II" (1981), "Ucieczka z Nowego Jorku" ("Escape from New York" 1981), "Coś" ("The Thing" 1982, remake), "Christine" (1983), "Gwiezdny przybysz" ("Starman" 1984), "Wielka draka w chińskiej dzielnicy" ("Big Trouble in Little China" 1986), "Książę ciemności" ("Prince of Darkness" 1987), "Oni żyją" ("They Live" 1938), "W paszczy szaleństwa" ("In the Mouth of Madness" 1995), "Ucieczka z Los Angeles" ("Escape from L.A. 1966).

Literatura:

"John Carpenter" w: C. 96.12, s. 58-65.

 

CARRADINE John

(Richmond Reed C.), ur. 1906 w Nowenn Jorku, zm. 1988 w Mailand, aktor. Przy końcu lat 20. był lektorem tekstów szekspirowskich na Hollywood Boulevard. Debiutował na ekranie w 1930. Do 1935 używał pseudonimu: John Peter Richmond. Łącznie wystąpił w ponad 200 filmach. Grał także w teatrze i TV. Jego synowie: David C. (ur. 1936), Keith G. (ur. 1949), a także dwaj inni, są aktorami amer. kina.

Filmy:

"Tol'able David" (1930, debiut), "W cieniu krzyża" ("The Sign of Cross" 1932), "Kleopatra" ("Cleopatra" 1934), "Narzeczona Frankensteina" ("Bride of Frankenstein" 1935), "Ogród Allaha" ("The Garden of Allah" 1936), "Dyliżans" ("Stagecoach" 1939), "Jesse James" (1939), "Grona gniewu" ("The Grapes of Wrath" 1940), "Powrót Franka Jamesa" ("The Return of Frank James" 1940), "Polowanie na człowieka" ("Man Hunt" 1941), "Rewolwerowiec" ("The Shootist" 1976), "The Howling" (1982), "Monster in the Closet" (1987), "Star Slammer" (1988).

 

CARREY Jim,

ur. 1968 (?) k. Toronto (Kanada), aktor. Miał trudne dzieciństwo, Ojciec (księgowy) stracił pracę i cała rodzina musiała pracować nocami w fabryce. Poczucie humoru stanowiło wówczas jego samoobronę. Postanowił więc zostać komikiem, który śmiechem maskuje smutek (smutny clown). Zaczynał w tv show, jako jedyny biały w zespole czarnoskórych wykonawców u Rodneya Dangerfielda. Grał pechowca m.in. w "In living Color" i "Fire Marshal Bill", gdzie przypadkiem znalazł się w samym środku pożaru. W kinie uznanie publiczności i krytyki przyniosła mu rola Stanleya Ipkissa w "Masce" Charlesa Russella (każdy nosi jakąś maskę). Bohater ten to skromny nieudacznik, romantyczny urzędnik bankowy, który wyłowił z rzeki maskę o czarodziejskiej mocy. Po jej założeniu zamieniał się w komiksowego superherosa, który może wszystko: rozbić szajkę gangsterów, a nawet zdobyć obiekt swoich westchnień, występującą w Coco Bongo – Tinę (Cameron Diaz). Obraz był połączeniem ®crazy comedy, komiksu z efektami ®animatroniki i filmu gangsterskiego. Sukces odniósł także jako Truman Burbank w "Truman Show" Petera ®Weira. Uważa, że każdy aktor pozostaje sobą w ten czy w inny sposób (F. 95.9 s. 87). C. jest obecnie najpopularniejszym komikiem w amer. kinie. Za udział w filmie otrzymuje 20 mln. dolarów. Jego żoną jest aktorka, Lauren Holly.

Filmy:

"Ace ventura: psi detektyw" (1994), "Głupi i głupszy" (1994), "Maska" ("The Mask" 1994), "Batman na zawsze" ("Batman forever" 1995), "Telemaniak" (1996), "Kłamca, kłamca" (1997), "Truman Show" (1998, Złoty Glob 1999).

 

CASSAVETES John,

ur. 1929 w Nowym Jorku, zm. 1989 w Los Angeles, reżyser i aktor (fot. 23). Syn gr. emigrantów, studiował aktorstwo, w latach 50. i 60. grał w serialach tv i w wielu filmach, m.in. w: "Na krańcach miasta" (1956-57) Martina ®Ritta, "Zabójcach" Don ®Siegela, "Parszywej dwunastce" (1967) Roberta ®Aldricha i ®"Dziecku Rosemary" (1968) Romana ®Polańskiego. Jako reżyser debiutował "Cieniami", którymi rozpoczął konsekwentne przezwycięża-nie hollywoodzkich schematów. Ten nowojorski obraz z grupy "Under-ground" (kino podziemne), wyróżniał się niskim budżetem, wąską, czarno-białą taśmą i niezawodowymi aktorami (Leila Goldoni, Tony Ray), którzy grali samych siebie i improwizowali dialogi na planie. Filmy C. stały się inspiracją ruchu ®nowego kina amerykańskiego. Po uniezależnieniu się od producentów przy końcu lat 60., poddał on krytycznej analizie mit amer. rodziny i moralnosć establishmentu, pokazując konflikty osobowości swoich bohaterów. Tomasz Jopkiewicz uważa zresztą, że reżyser ten pokazywał ludzi pogrążonych w kryzysie "nie po to, by podpatrywać cierpienie, ale po to, by lepiej zrozumieć ich motywy działania" (E. 93.19). C. wspólnie ze swoją żoną, Geną Rowland, stworzyli warunki do przełamania konwencji amer. kina gatunków.

Filmy:

"Cienie" ("Shadows" 1959, debiut), "Spóźniony blues" ("Too Late Blues" 1961), "Dziecko czeka" ("A Child is waiting" 1962), "Twarze" ("Faces" 1968), "Mężowie" ("Husbands" 1970), "Minnie i Moskowitz" (1971), "Kobieta pod presją" ("A Woman Under the Influence" 1974, nagr. MFF w San Sebastian), "Zabójstwo chińskiego maklera" ("The Killing of a Chinese Bookie" 1976), "Premiera" ("Opening Night" 1978), "Gloria" (1980, Grand Prix MFF w Wenecji), "Meandry miłości" a. "Strumienie miłości" ("Love Streams" 1984, Grand Prix MFF w Berlinie Zach.) z C., "Wielki kłopot" ("The Big Trouble" 1985).

Literatura:

Bruce Henstell, éd.: "John Cassavetes, Peter Falk", Washington, D.C. 1972, Sergio Arecco: "John Cassavetes", Firenze 1981, Georg Alexander i in.: "John Cassavetes", Munchea 1983, Laurence Gavron, Denis Lenoir: "John Cassavetes", Paris 1986, Tomasz Jopkiewicz: "Własną ścieżką" w: F. 93.19 s. 20.

 

CASSEL Jean-Pierre

(Jean-Pierre Crochon), ur. 1932 w Paryżu, aktor. Debiutował w komedii Philipe'a de ®Broca. Stworzył na ekranie typ bon rivanta. "Jest urzekająco sympatyczny, pełen żywiołowej fantazji – zawołany tancerz i akrobata, amant, którego bronią nie jest uroda, lecz czar osobisty, inteligencja, humor" (Artur Kaltbaum). W latach 80. stworzył kreację dramatyczną w "Pstrągu" Josepha ®Loseya wg powieści Rogera Vaillanda z Isabelle ®Huppert i Danielem ®Olbrychskim. Zagrał również w pol. musicalu "Alicja" (1982) "Jacka Bromskiego i Jerzego Gruzy na motywach "Alicji w krainie czarów" Lewisa Carrolla z Sophie Barjak (muzyka: Henri Seroka).

Filmy:

"Igraszki miłosne" ("Les Jeux de l'amour" 1960, debiut), "Dowcipniś" ("Le Farceur" 1960), "Arsen Lupin contra Arsen Lupin" (1962), "Kapral w matni" ("Le Caporal épingle" 1962), "Pan do towarzystwa" ("Un monsieur de compagne" 1964), "Sekrety wiernych żon" ("Le dolci signore" 1967), "Armia cieni" ("L'Armée des ombres" 1969), "Dyskretny urok burżuazji" ("Le Charm discret de la bourge oise" 1972), "Pstrąg" ("La Truite" 1982), "Mr. Frost" (1990), "Spódnice rewolucji" ("Les Jupons de la Revolutions" 1990), "Cena złej sławy" ("Notorious" 1991), "Pokojówka" ("The Maid" 1991).

Literatura:

Artur Kaltbaum: "Jean-Pierre Cassel" w: id. "W kręgu gwiazd i filmów" s. 27-29, WAiF 1964.

 

CASTELLANI Renato,

ur. 1913 w Finale Ligure (włochy), zm. 1935 w Rzymie, reżyser i scenarzysta. Po studiach architektury w Mediolanie, od 1956 związany był z kinematografią, jako krytyk, scenarzysta i asystent reżyserów: Alessandro ®Blasettiego, Mario ®Cameriniego i Augusto Geniny. W 1942 debiutuje w zawodzie, a po II WŚ. włącza się w nurt ®neorealizmu, stając się współtwórcą powojennej komedii włoskiej. Jego utwór "Nadziei za dwa grosze" z Marią Fiore, pokazujący "na wesoło" problemy społeczne wioski Bosco Trecase, został określony przez Luigi ®Chiariniego jako jedna z najlepiej skonstruowanych włoskich komedii filmowych, a przy tym będąca w zgodzie z tradycją teatru regionalnego (HSF t. 6). Uznanie krytyki zyskała także ekranizacja "Romeo i Julii" z Laurencem Harveyem i Susan Shentall, zrealizowana w autentycznych plenerach i wnętrzach Werony. C. był przeważnie scenarzystą lub współscenarzystą swoich filmów. W latach 60. tworzy głównie obrazy komercyjne, a w 70. seriale tv (m.in. "Leonarda da Vinci"), reżyserując również spektakle teatralne.

Filmy:

"Wystrzał" ("Un colpo di pistola" 1941-42, debiut) wg Aleksandra Puszkina, "Zaza" (1942) wg Pierre'a Bertona i Neila Simona, "Kobieta z gór" ("La donna delia montagna" 1943-44) wg Salvatora Gotta, "Pod słońcem Rzymu" ("Sotto il sole di Roma" 1948, nagr. MFF w Wenecji), "Lekkoduch" a. "Wiosna" ("E primavera" 1950) "Nadziei za dwa grosze" ("Due soldi di speranza" 1951-52, Grand Prix MFF w Cannes), "Romeo i Julia" ("Giulietta e Romeo" 1954, Złoty Lew św. Marka MFF w Wenecji, koprod. z Wlk. Bryt. wg Wiliama Szekspira, "Sny w szufladzie" ("I sogni nel casseto" 1957), "Piekło w mieście" ("Nella citta l'inferno" 1958-59), "Rozbójnik" ("Il brigante" 1961, nagr. FIPRESCI MFF w Wenecji), "Wzburzone morze" a. "Szalone morze" ("Mare matto" 1963), "Upiory" ("Questi fantasmi" 1967), "Krotki sezon" ("Una breve stagione" 1969).

Literatura:

Halina Laskowska, Stanisław Grzelecki: "Lekcja optymizmu" w: ead. i id. "O filmie włoskim" s. 122-129, FAW 1955, Jerzy Toeplitz: "Narodziny, rozkwit i zmierzch neorealizmu" w: HSF t. 6, s. 60-112, WAiF 1990.

 


Strona główna |  o Autorze |  wprowadzenie |  A |  B |  C |  D |  E |  F |  G |  H |  I |  J |  K |  L |  M |  N |  O |  P |  R |  S |  T |  U |  V |  W |  X |  Y |  Z

 Copy right:  Andrzej A. Czerwiński .