Henryk Czerwiński    

Leksykon Sztuki Filmowej  

 CASTING DIRECTOR - CHARAKTERYSTYCZNY AKTOR


Strona główna
o Autorze
wprowadzenie
A
B
C
D
E
F
G
H
I
J
K
L
M
N
O
P
R
S
T
U
V
W
X
Y
Z

CASTING DIRECTOR

(ang.), osoba zajmująca się kompletowaniem ®obsady do filmu.

 

CAVALCANTI Alberto

(Almeida C.), ur. 1897 w Rio de Janeiro, am. 1982 w Paryżu, reżyser. Po studiach plastycznych we Włoszech, współpracuje z filmowcami pierwszej i ®drugiej awangardy fr. jako scenograf. W zawodzie reżysera debiutuje filmem "Pociąg bez oczu" wg oryginalnego scenariusza Louisa ®Delluca. W swoich utworach zrealizowanych w okresie |niemym, C. kontynuuje linię impresjonizmu fr. (pierwsza awangarda), tworząc obrazy psychologiczne, ale oparte na jasno sprecyzowanym scenariuszu. W filmach tych, na ogół dominują zwykli mieszkańcy paryskiej lub marsylskiej ulicy. Od 1934 pracuje w Anglii, najpierw w zespole filmowym GPO (Główny Urząd Pocztowy), kierowanym przez Jon-na ®Griersona, gdzie reżyseruje utwory dokumentalne, a od 1940 wytworni filmow fabularnych "Ealing". W 1949 powraca do swojej ojczyzny (Brazylii), . gdzie organizuje miejscową kinematografię i realizuje "Pieśń morza". W 1955 wyjeżdża ponownie do Europy, i reżyseruje w Wiedniu ekranizację sztuki Bertholda Brechta "Pan Puntila i jego sługa Matti", i dwa filmy w Rzymie. Po 1963 pracował w bryt. TV. Twórczość C. jest przykładem umiędzynarodowienia sztuki filmowej, a jego upodobanie do realizmu umożliwiło mu odkrywanie coraz to nowej rzeczywistości, widzianej przez "człowieka z zewnątrz".

Filmy:

"Pociąg bez oczu" ("Le Train sans yeux" 1926), "Mijają godziny" ("Rien que les heures" 1926), "Mała Liii" ("La petite Lilie" 1927) "Ha redzie" ("En rade" 1927), "Kapitan Fracasse" ("Le Capitaine Fracasse" 1928), "Czerwony kapturek" ("Le petit Chaperon Rouge" 1928), "Pett i Pott" (1934), "Ściana węgla" ("Coal Face" 1936), "Połączenie z Therva Hut" ("Line to Therva Hut" 1937), "Dzień dobrze minął" ("Went the Day Well?" 1942), "Wodoszczelny" ("Watertight" 1943), "Szampański Karolek" ("Champagne Charlie" 1944), "Nicholas Nickleby" ("Life and Adventures of Nicholas Nickleby" 1946) wg Karola Dickensa, "Pierwszy dżentelmen" ("The First Gentleman" 1947) "Pieśń morza" ("O canto do mar" 1954), "Pan Puntila i jego sługa Matti" ("Herr Puntila und sein Knecht Matti" 1956), "Pierwsza noc" ("La prima notte" 1958), "Yerma" (1962).

Literatura:

Wolfgang Klaue i in.: "Cavalcanti", Berlin 1952.

 

CAYATTE André,

ur. 1909 w Carcassone, zm. 1989, reżyser i scenarzysta. Prawnik z wykształcenia początkowo pisał powieści i zajmował się dziennikarstwem. Z kinematografią związany był od 1942, najpierw ekranizacjami klasyki literatury fr. (Balzac, Maupassant, Zola), a później słynnymi obrazami ®sądowymi. Były to wg określenia autora "sfilmowane tezy", jak w utworze ®"Wszyscy jesteśmy mordecami", wymierzonym przeciw karze śmierci. C. wykorzystując swoją praktykę adwokacką, "posługuje się językiem filmu tak, jak retoryką na sali sądowej" (KWM t. 2 s. 87.89). Również antywojenny "Przed potopem" z Mariną ®Vlady i Jacquesem Fayet skonstruowany jest jak mowa obrończa: tendencyjnie, ale b. logicznie. Jego humanistyczne idee, przedstawione emocjonalną narracją, miały również pewien skutek uboczny, bo wg słów François ®Truffauta, jeśli filmowcy widzą w nim adwokata, to prawnicy uważają go za filmowca.

Filmy:

"Kochankowie z Verony" ("Les Amants de Vérone" 1948) wg Williama Szekspira, "Sprawiedliwości stało się zadość" ("Justice est faite" 1950, Grand Prix MFF w Wenecji i Berlinie Zach. 1951, "Wszyscy jesteśmy mordercami" ("Nous sommes tous des assassins" 1952, nagr. MFF w Cannes), "Przed potopem" ("Avant le déluge" 1954), "Czarna teczka" ("Le Dossier noir" 1955), "Oko za oko" ("Oeil pour oeil" 1956), "Podwójne lustro" ("Le Miroir á deux faces" 1958), "Przejście Renu" ("Le Passage du Rhin" 1960, Grand Prix MFF w Wenecji), "Życie małżeńskie" ("La Vie conjugale" 1962), "Umrzeć miłości" ("Mourir d'aimer" 1970), "Werdykt" ("Verdict" 1974), "Racja stanu" ("La Raison d'Etat" 1978), "Wciąż o miłości" ("L'Amour en question" 1978).

Cayatte A.

Literatura:

Jerzy Płażewski: "Przed potopem" w: MHF s. 253, FAW 1957, Krzysztof Teodor Toeplitz: "Wiek XX do wynajęcia", FAW 1958, André Bazin: "Cybernetyka André Cayatte'a" w: id. "Film i rzeczywistość" s. 166-174, WAiF 1963, Guy Braucourt: "André Cayatte", Paris 1969, Adam Garbicz, Jacek Klinowski: "Wszyscy jesteśmy mordercami" w: KWM t. 2, s. 87-89, WL 1987.

 

"CENTRE INTERNATIONALE DES ECOLES DU CINEMA ET DE TELEVISION",

®CILECT.

 

CENTRO SPERIMENTALE DI CINEMATOGRAFIA,

rzymska szkoła filmowa zał. w 1935 z inicjatywy Luigi ®Chiariniego na terenie ®Cinecitta. Jej poprzedniczką z 1932 była prywatna uczelnia Alessandro ®Blasettiego w Accademia di S. Cecilia, CS, miało duży wpływ na powstanie ®neorealizmu, szczególnie, że w tym czasie (1945-48) jego dyrektorem był Umerto ®Barbaro. Szkoła ma kilka wydziałów kształcących przyszłych: reżyserów, operatorów, aktorów, scenografów, techników dźwięku, montażystów i kierowników produkcji.

 

CENZURA

(łac. "censura" – urząd cenzora, szacowanie), kontrola dzieła przez powołany do tego urząd, czynniki społeczne, a. samych autorów (autocenzura). W kinematografii istnieją trzy rodzaje c.: polityczna, ekonomiczna (komercyjna) i ideologiczna (artystyczna). W niektórych okresach "wspomagała" je dodatkowo c. obyczajowa (np. ®Legion Przyzwoitości). Pierwszym filmem, który nie został dopuszczony na ekrany przez c. (ros.) był obraz z 1896 operatora braci ®Lumière, Francisa Doubliera, pokazujący księcia Napoleona tańczącego z baletnicą. Pierwszą c. amer. kina była decyzja radnych w Chicago z 1907, zakazująca scen niemoralnych (®obscenicznych) w wyświetlanych tu filmach. Obecnie c. obyczajowa praktycznie nie istnieje w Większości kinematografii narodowych, ale np. w 1992 kardynał Roger M. Mahoney zaproponował stworzenie nowego systemu tej instytucji, który nie dopuszczałby do kin i TV brutalności, seksu i bluźnierstwa. Autocenzura jest jednym z czynników kształtujących utwór, i każdy reżyser musi liczyć się z następującymi uwarunkowaniami jego twórczości: "wymogami produkcji przemysłowej, mitami społecznymi funkcjonującymi w danej kulturze oraz z oficjalną i nieoficjalną cenzurą" (Alina Madej). Końcowej fazie c. politycznej PRL poświęcona jest "Ucieczka z kina Wolność" (1990) Wojciecha ®Marczewskiego z Januszem ®Gajosem. Nb. w starożytnym Rzymie cenzorem nazywano urzędnika, który sprawował nadzór nad moralnością obywateli.

Literatura:

Annette Kuhn: "Cinema, Censorship and Sexuality 1909-23", London 1989, James Robertson: "The Hidden Cinema. British film Censorship in Action 1913-72", ib. 1992, Alina Madej: "Restrykcyjna i modelująca funkcja cenzury filmowej" w: id. "Mitologie i konsekwencje" s. 73-100, Kraków 1994, Patrie Robertson: "Cenzura" w: id. "Guinnessa księga filmu" s. 245-254, PWN 1994, "Hollywood cenzuruje" w: C. 96.3, s. 90-99.

 

CEZAR

(César), fr. odpowiednik ®Oscara, przyznawany corocznie od 1975 w poszczególnych kategoriach przez Francuską Akademię Sztuki i Techniki Filmowej. W 1995 obejmowała ona 2840 osób, a wśród nich byli: René ®Clement, Constantin ®Costa-Gavras, Claude ®Lelouch i Andrzej ®Żuławski. Nagroda została ufundowana przez Georgesa Cravenne, a jej nazwa pochodzi od nazwiska twórcy statuetki, rzeźbiarza Cesara.

 

CĘKALSKI Eugeniusz,

ur. 1906 w Saratowie, zm. 1952 w Pradze, reżyser i pedagog, studiował polonistykę na UW i aktorstwo w Szkole Dramatycznej pod kierunkiem Aleksandra Zelwerowicza. Z kinematografią związany był od 1928, kiedy założył Stowarzyszenie Miłośników Filmu Artystycznego ®"Start". Była to lewicowa grupa awangardowa, mająca na celu promocję poi. filmu użytecznego społecznie. W 1929 zrealizował swój pierwszy krótkometrażowy film fabularny pt. "Dróżnik Nr 24" ze Stefanem ®Jaraczem. Do wybuchu II WŚ. wyreżyserował 24 krótkie utwory dokumentalne oraz pełnometrażowy film fabularny: "Strachy" wg Marii Ukniewskiej z Eugeniuszem ®Bodo i Hanką Karwowską. W 1932 opublikował pracę o montażu, która była wykładem estetyki filmowej, opartym głownie na pracach Beli ®Balazsa, z uwzględnieniem filmu radz. i awangardy zachodnio-europejskiej (HSF t. 3, s. 372-410). W czasie wojny przebywał najpierw w Londynie, a od 1943 w Nowym Jorku, gdzie realizował filmy dokumentalne o wojsku poi. na Zachodzie. Do kraju wrócił w 1946 i wyreżyserował tu szereg krótkometrażowych dokumentów oraz dwa obrazy fabularne: "Jasne łany" z Kazimierzem Dejmkiem i Janem Kurnakowiczem (1901-68) nie wyświetlany w kinach, biograficzny "Dzierżyński". W 1948-52 był pierwszym dziekanem wydziału reżyserii PWSF w Łodzi i m.in. jego zasługą jest wykształcenie przyszłych twórców ®szkoły polskiej.

Filmy:

"Dróżnik Nr 24" (1929, debiut), "Świt, dzień i noc w Warszawie" (1930, współreż.: Ferdynand i Henryk Vlassakowie), "Reportaż Nr 1" (1932, współreż.: Wanda Jakubowska i Jerzy Zarzycki), "Budujemy" (1934, współreż.: Jerzy Maliniak), "Centymetr, grani, sekunda" (1934, współreż.: Stanisław Lipiński), "Hallo, radio" (1934, współreż.: Stanisław Wohl), "Kazimierz nad Wisłą" (1934), "Istebna" (1935), "Trzy etiudy" (1937, współreż.: St. Wohl, nagr. MFF w Wenecji), "Strachy" (1938, współreż.: Karol Szołowski), "Biały orzeł" ("The White Eagle" 1941), "Szkocki mazurek" ("A Scottish Mazurka" 1942), "Dzieci na wygnaniu" ("Childern in Reluge" 1944), "Jasne łany" (1947), "Żelazowa wola" (1949, nagr. MFFK w Rio de Janeiro 1951), "Dwie brygady" (1950, praca studentów PWSF pod kier. C.) wg sztuki "Brygada szlifierza Karhana" Vaška Kani, "Dzierżyński" (1951).

Publikacje:

"ABC taśmy filmowej", Warszawa 1932.

Literatura:

Stanisław Janicki: "Eugeniusz Cękalski", FAW 1958, Stanisław Ozimek: "Film polski na obczyźnie 1939-45" w id. "Film polski w wojennej potrzebie" s. 59-139, PIW 1974, Leszek Armatys, Wiesław Stradomski: "Strachy" w: id. "Od Niewolnicy zmysłów do Czarnych diamentów" s. 225-229, COK 1988, "Filmówka", Warszawa 1992.

 

CHABROL Claude,

ur. 1930 w Paryżu, reżyser, scenarzysta i producent. Najpierw był krytykiem w ®"Cahiers du Cinéma". Debiutował w 1958 częściowo autobiograficznym "Pięknym Sergiuszem" z Gerardem Blainem i Jean-Claudem ®Brialym, stając się jednym z współtwórców ®nowej fali. W latach 60., w pewnym stopniu pod wpływem Alfreda ®Hitchcocka, którego monografię napisał, wypracowuje własny styl o jednorodnej inspiracji. Ośrodkiem zainteresowania jego utworów jest przeważnie przedstawiciel klasy średniej o mocno podkreślanych cechach przynależności środowiskowej, egoista, hedonista i cynik, posługujący się podstępem, szantażem, gwałtem. "Wyzyskuje zwykle swą wyższość majątkową, ale także pozycję socjalną lub urzędową" (Jerzy ®Płażewski). Do tej grupy obrazów zaliczyć można np. "Rzeźnika", dobrze osadzonego w środowisku rzemieślniczym, z Jeanem Yanne i żoną (1964-80) reżysera, Stéphane Audran. W jego "Dekadzie strachu" główną rolę zagrał sam Orson ®Welles. Jako producent, Ch, umożliwia start młodym, utalentowanym debiutantom, "ale sam popada w coraz większą rutynę i wtórność" (LRF s. 50-51).

Filmy:

"Piękny Serge" a. "Piękny Sergiusz" ("Le Beau Serge" 1958, nagr. MFF w Locarno), "Kuzyni" ("Les Cousins" 1959, Grand Prix MFF w Berlinie Zach.), "Podwójna gra" ("A double tour" 1959), "Kobietki" ("Les Bonnes femmes" 1960), "Landru" (1962-63), "Ofelia" (1962), "Tygrys lubi świeże mięso" ("Le Tigre aime la chair frainhe" 1964), "Skandal" ("Le Scandale" 1966), "Łanie" ("Les Biches" 1968), "Niewierna żona" ("La Femme infidèle" 1968), "Niech zdycha bestia" ("Que la bete meure" 1969), "Rzeźnik" ("Le Boucher" 1970), "Dekada strachu" ("La Décade prodigieuse" 1971), "Przed nadejściem nocy" ("Juste avant la nuit" 1971), "Czerwone wesele" ("Les Noces rouges" 1972), "Doktor Fopaul" (1972), "Nada" (1973), "Niewinni o brudnych rękach" ("Les Innocents aux mains sales" 1974), "Alicja ucieka po raz ostatni" ("Alice ou la derniere fuge" 1976), "Violette Noziere" (1978), "Związki krwi" ("Les Liens de sang" 1978), "Sprzedawca kapeluszy" a. "Widmo kapelusznika" ("Les Fantomes du chapelier" 1982), "Inspektor Lavardin" ("Inspecteur Lavardin" 1985), "Kurczak w occie" ("Poulet au vinaigre" 1985), "Maski" ("Masques" 1986-87), "Sprawa kobiet" a. "Kobieca sprawa" ("Une affaire des femmes" 1988-89), "Betty" (1991), "Pani Bovary" ("Madame Bovary" 1991) wg Gustawa Flauberta, "Francuska ruletka" ("Rien ne vas plus" 1997).

Publikacje:

"Hitchcock", współautor: Eric Rohmer, Paris 1957, "Et pourtant je tourne ... ", ib. 1976.

Literatura:

Robin Wood, Michel Walker: "Claude Chabrol", London 1970, Guy Braucourt: "Claude Chabrol", Paris 1971, Aleksander Jackiewicz: "Chabrol" w: id. "Mistrzowie kina współczesnego", WAiF 1977, Joel Magny: "Claude Chabrol", Paris 1987, Christian Blanchet: "Claude Chabrol", ib. 1989, Jerzy Płażewski: "Adresat: widz masowy" w: id. "Historia filmu francuskiego" s. 558-588, Warszawa 1993.

 

CHAMBERLAIN Richard,

ur. 1935 w Beverly Hills (k. Los Angeles), aktor. Studiował w Pomona College, debiutował na ekranie w 1960. Przez kilka lat występował na scenach bryt., głównie w repertuarze szekspirowskim (m.in. jako "Hamlet"). Swoją karierę utrwalił tytułową rolą w stuczterdziestu odcinkach (1961-66) tv remake'u przedwojennego serialu "Dr Kilder", stając się od tej pory gwiazdorem kinowym i ty ("Szogun", "Ptaki ciernistych krzewów", "Casanova"). Siła granych przez niego postaci bierze się z ich dwoistości. Uczciwość łączona ze skrytością, gwałtowność z zadumą. "Te postaci nie przystają do realistycznych konwencji" ("Gwiazdy TV i video '93 s. 8-9 dod. F), wywodzą się bowiem z romantyzmu, jak lord George Byron w "Lady Caroline Lamb" Roberta Bolta. Wystąpił także w pastiszu i kontynuacji (®sequel) "Trzech muszkieterów" Richarda ®Lestera wg Aleksandra Dumasa ojca z Michaelem ®Yorkiem i Oliverem Reedem.

Filmy:

"The Secret of the Purple Reef" (1960, debiut), "Petulia" (1967), "Kochankowie muzyki" ("Music Lovers" 1970), "Lady Caroline Lamb" (1970-72), "Trzej muszkieterowie" ("The Three Musketeers" 1974), "Czterej muszkieterowie" ("The Four Musketeers" 1975), "Hrabia Monte Christo" ("The Count of Monte Cristo" 1975), "Szogun" ("Shogun" 1980, wersja kinowa), "Kopalnie króla Salomona" ("King Salomon's Mines" 1985), "Powrót muszkieterów" ("The Return of the Musketeers" 1989).

 

CHANEY Lon

(Alonso Chaney), ur. 1883 w Colorado Springs (USA), zm. 1930 w Los Angeles, aktor. Debiutował w 1914, stając się później "człowiekiem o tysiącu twarzach". Jego rodzice byli głuchoniemi i prawdopodobnie dlatego, że musiał przez cały czas starać się nawiązać z nimi kontakt był tak szalenie ekspresyjny w niemych filmach (EGF s. 52). Został jednym z pierwszych gwiazdorów thrillerów i horrorów, a ich twórca, Tod Browning, uważał, że był najbardziej pracowitym człowiekiem w całej wytwórni. Często grał dwie role w jednym obrazie.

Filmy:

"Gdzie kończy się las" ("Where the Forest Ends" 1914, debiut), "Oliver Twist" (1922), "Dzwonnik z Notre Dame" ("The Hunchback of Notre Dame" 1924), "Ten, którego biją po twarzy" ("He Who Gets Slapped" 1924), "Niesamowita trójka" ("The Unholy Three" 1925), "Upiór w operze" ("Phantom of the Opera" 1925), "Wieża kłamstw" ("The Tower of Lies" 1925), "Postrach Singapuru" ("The Road to Mandalay" 1926), "Czarny ptak" ("The Black Bird" 1926), "Głos zza świata" ("London After Midnight" 1927), "Demon cyrku" ("The Unknown" 1927) "Bicz boży" ("While the City Sleeps" 1928).

 

CHAPLIN Charles Spencer,

ur. 1889 w Londynie, zm. 1977 w Cordsler-sur-Vevey (Szwajcaria), reżyser, aktor (fot. 35 i 103), scenarzysta, producent i kompozytor. Dzieciństwo miał trudne i spędził je w ubogich dzielnicach stolicy Wlk. Brytanii. Początkowo występował z przyrodnim bratem Sydneyem w londyńskich music-hallach a od 1907 w zespole pantomimy Freda Karno. Podczas tournee po USA w 1913 został zaangażowany do wytwórni "Keyston" Mack ®Sennetta, gdzie grał w krótkometrażowych groteskach slapstickowych. Jak twierdził, stosowana tam zasada, że "nie mamy scenariusza, bierzemy jakiś pomysł, a potem podążamy za naturalnym biegiem wydarzeń", pobudziła jego wyobraźnię. W 1915 przechodzi do ®"Essenay", w której do 1916 jako reżyser, scenarzysta i aktor zrealizował 14 jednoaktowych filmów, kształtując w nich postać Charliego. Ch. ubrał bohatera swoich obrazów w najbardziej znany kostium kinematografii. "Idąc do garderoby pomyślałem sobie, że włożę workowate spodnie, za duże buty, melonik i wezmę laseczkę. Chciałem, żeby wszystko było sobie przeciwstawne: spodnie workowate, marynarka obcisła, kapelusz za mały, a buty za duże.)...) Dodałem mały wąsik, który powinien był moim zdaniem trochę mnie postarzeć nie przęsłaniając wyrazu mojej twarzy". W 1916-17 reżyseruje 12 krótko i średniometrażówek dla wytwórni "Mutual", a w 1918-23, 9 obrazów dla "First National". W utworach tych kreowany przez Ch. bohater (Charlie) nabiera uniwersalnvch cech humanistycznych. Na ogół występuje on przeciwko ważnym i silnym. Drobny człowieczek prześladowany przez bogacza lub olbrzyma zawsze wzbudza sympatię, pisał reżyser, a poza tym, widz lubi, żeby kłopoty spadały na bogatych. W zakończeniu tych filmów pokonany, ale niezłomny Charlie odchodził w dal, najpierw wolno "kaczym krokiem", a potem, kręcąc laseczką, coraz szybciej. Wg Jana Mukarovsky'ego, niezmienna charakteryzacja i kostium, stałe chwyty w grze aktorskiej, typowe sytuacje fabularne oraz odniesienie do pewnego spoistego typu ludzkiego istniejącego w rzeczywistości – wszystko to pozwala mówić o jedności tej sylwetki i rozpatrywać ją jako jednolitą strukturę artystyczną. W 1919 Ch. zakłada wspólnie z Davidem W. ®Griffithem, Mary ®Pickford i jej mężem Douglasem ® Fairbanksem, niezależną wytwórnię ®"United Artists", w której powstały jego dwa arcydzieła: ®"Gorączka złota" z Georgią Hale i "Cyrk" (nagroda Akademii Filmowej, późniejszy ®Oscar) z Merną Kennedy. W filmach tych stworzył szereg znakomitvch gagów, wiążąc je w liryczną całość, a swoją koncepcję ®pantomimy doprowadził do perfekcji. W pantomimie wszystko rozgrywa się przez gest i poprzez ruch, czy to samego mima, czy mima na tle partnerów. Tak też jest u Chaplina, z tym, że swoją pantomimę wyprowadził on na ulice miast, w pejzaże, do mieszkań, cyrków, pałaców i fabryk" (Aleksander ®Jackiewicz). Po udźwiękowieniu kina, w dalszym ciągu kontynuuje tę formę, realizując liryczne ®"Światła wielkiego miasta" z Virginią Cherrill, protest przeciw degeneracji człowieka w zmechanizowanym świecie, w utrzymanych w niemej konwencji "Dzisiejszych czasach" z Paulette ®Goddard (która w tym czasie była jego żoną) i parodię hitleryzmu w "Dyktatorze", do których komponuje własną muzykę. W utworach tych walka z ponurym systemem odbierającym jednostce rację bytu, "systemem nie uznającym szczęścia indywidualnego, prowadzona jest z zapałem, na jaki tylko Chaplin, prawdziwy apostoł ewangelii wolnego człowieka, może się zdobyć" (Jerzy ®Toeplitz). Po II WŚ. wyjeżdża ze Stanów do Europy, odchodzi od postaci Charliego i reżyseruje satyryczne obrazy obyczajowe, nasycone krytyką społeczną. Somerset Maugham napisał, że komizm tego twórcy jest prosty, miły i spontaniczny. A jednak przez cały czas ma się wrażenie, że za tym wszystkim tkwi głęboka melancholia. Przypuszczam, że nęka go nostalgia slumsów. Sława, którą się cieszy, jego bogactwo, wiążą go w stylu życia, który dla niego jest tylko skrępowaniem". Ch. zrealizował łącznie 81 filmów. Jego życie i praca jest tematem rekordowej ilości (®Guinness) 339 książek", np. tłumaczonych na pol.: R.J. Minneya, FAW 1959 i Marcela Martina, WAiF 1977, wśród których wyróżniają się m.in. prace Lennarta Erikssona i Davida Robinsona: "Chaplin: His Life and Art", New York – London 1985, W 1992 powstał o nim film biograficzny: "Charlie" reż. Richarda ®Attenborough. Ch. jest doctorem honoris causa kilku uniwersytetów i laureatem Światowej Nagrody Pokoju (1954). W 1973 otrzymał Oscara za całokształt działalności artystycznej.

Filmy:

"Aby zarobić na życie" ("Making a Living" 1914, debiut), "Charlie i diabeł na wyścigach" ("Gentleman of Nerve" 1914), "Gaz rozweselający" ("Laughing Gas" 1914), "Charlie bokserem" ("The Champion" 1915), "Charlie na plaży" ("By the Sea" 1915), "Charlie w banku" (" The Bank" 1915), "Charlie włóczęgą" ("The Tramp" 1915), "Charlie strażakiem" ("The Fireman" 1916), "Charlie terminatorem" ("Work" 1916), "Na ślizgawce" ("The Rink" 1916), "Włóczęga" ("The Vagabond" 1916), "Emigrant" ("The Immigrant" 1917), "Policjant" ("Easy Street" 1917), "Charlie żołnierzem" ("Shoulder Arms" 1918), "Psia dola" a. "Psie życie" ("A Dog's Life" 1918), "Idylla na wsi" ("Sunnyside" 1919), "Brzdąc" ("The Kid" 1920), "Nieroby" ("The Idle Class" 1920", "Dzień wypłaty" ("Pay Day" 1922), "Paryżanka" ("A Woman of Paris" 1923), "Pielgrzym" ("The Pilgrim" 1923), "Gorączka złota" ("The Gold Rush" 1925), "Cyrk" ("The Circus" 1928), "Światła wielkiego miasta" ("City Lights" 1931), "Dzisiejsze czasy" ("Modern Times" 1936), "Dyktator" ("The Great Dictator" 1940), "Monsieur Verdoux" (1947), "Światła rampy" ("Limelight" 1952-53), "Król w Nowym Jorku" ("The King in New York" 1957), "Hrabina z Hongkongu" ("The Countess of Hong Kong" 1965).

Publikacje:

"Moja autobiografia", tłum.: Bronisław Zieliński, wyd. "Czytelnik", Warszawa 1967 .

Literatura:

Jerzy Toeplitz: "Legenda Chaplina" w: id. "Spotkania z X muzą" s. 291-312, WAiF 1960, Aleksander Jackiewicz: "Chaplin" w: id. "Film jako powieść XX wieku" s. 44-64, WAiF 1968, Jan Mukarovsky: "Próba strukturalnej analizy fenomenu aktorstwa" w: id. "Wśród znaków i struktur" s. 381-391, PIW 1970, Timothy J. Lyons: "Charles Chaplin: A Guide to References and Resources", Boston 1979, Lennart Eriksson: "Charlie Chaplin Journal", Berlin-New York 1991, David Robinson: "Chaplin. Jego życie i sztuka", PIW 1995.

 

CHAPLIN Geraldine,

ur. 1944 w Santa Monica k. Los Angeles), aktorka. Córka Charlesa ®Ch. i Oony O'Neill, zadebiutowała na ekranie jako ośmioletnia dziewczynka w "Światłach rampy" (1952-53). Uczyła się w Szwajcarii i w ang. Royal Ballet, a pierwszy sukces odniosła jako Tonia w "Dok-torze Żywago" Davida ®Leana wg Borysa Pasternaka z Omarem ®Sharifem. Brunetka o zielonych oczach, bardzo podobna do ojca, z czasem okazała się wybitną indywidualnością aktorską (F. 89.35). W 1967-79 związana była zawodowo i prywatnie z Carlosem ®Saurą, kreując w jego obrazach, będących metaforą hiszp. rzeczywistości. Jako międzynar. gwiazda wystąpiła także w utworach Roberta ®Altmana, Alana Rudolpha, Jamesa ®Ivory, Richarda ®Lestera i w produkcji tv BBC "Moja kuzynka Rachela" (1985) wg Daphne du Maurier z Dominikiem Guard em. W biografii swojego ojca ("Charlie") zagrała własną babkę, Obecnie jej mężem jest kub. fotografik, Patricio Castilla.

Filmy:

"Doktor Żywago" ("Doctor Zhivago" 1965), "Zabiłem Rasputina" ("J'ai tue Raspoutine" 1966), "Mrożony peppermint" ("Peppermint frappe" 1967), "Ogród rozkoszy" ("El jardin de las delicias" 1970) "Anna i wilki" ("Ana y los lobos" 1972), "Kuzynka Angelica" ("La prima Angelica" 1974), "Trzej muszkieterowie" ("The Three Musketeers" 1974), "Czterej muszkieterowie" ("The Four Muskieteers" 1975), "Nashville" (1975), "Buffalo Bill i Indianie" ("Buffalo Bill and Indians or Sitting Bull's History Lesson" 1976), "Nakarmić kruki" ("Cria cuervos" 1976), "Witajcie w L.A. " ("Welcome to L.A. " 1976), "Eliza, moje życie" ("Elisa, vida mia" 1977), "Roseland" (1977), "Dzień weselny" ("A Wedding" 1978), "Z przewiązanymi oczami" ("Los ojos vendados" 1978), "Mama ma 100 lat" ("Mama cumple 100 anos" 1979), "Pęknięte lustro" ("The Mirror Crack'd" 1980), "Buster's Bedroom" (1990), "Charlie" (1992), "Cousin Bette" (1998).

 

CHARAKTER UTWORU,

®systematyka filmu.

 

CHARAKTERYSTYCZNY AKTOR,

predysponowany (fizycznie i psychicznie) do kreowania określonego typu ról. Nie gra on jednak siebie, jak aktorzy niezawodowi, tylko sobą.


Strona główna |  o Autorze |  wprowadzenie |  A |  B |  C |  D |  E |  F |  G |  H |  I |  J |  K |  L |  M |  N |  O |  P |  R |  S |  T |  U |  V |  W |  X |  Y |  Z

 Copy right:  Andrzej A. Czerwiński .