Henryk Czerwiński    

Leksykon Sztuki Filmowej  

 CINECITTA - CLIFT


Strona główna
o Autorze
wprowadzenie
A
B
C
D
E
F
G
H
I
J
K
L
M
N
O
P
R
S
T
U
V
W
X
Y
Z

CINECITTA

(miasteczko filmowe), zespół ateliers na przedmieściu Rzymu, założony w 1936 przez Carla Roncoroniego. Wytwórnia ta ma kilka hal zdjęciowych, montażownie, studia nagrań dźwięku i laboratoria. Dostosowana jest do realizacji różnych gatunków, także ®super gigantów. Tu np. wykonano amer. "Wojnę i pokój" (1956) reż. Kinga ®Vidora, i "Bena Hura" (1959) reż. Williama ®Wylera. W C. wyreżyserował większość swoich obrazów mistrz kreacyjności, Federico ®Fellini.

 

"CINEMA"

(fr. c. – kino, film), 1. "L'Avant Scene Cinema", fr. miesięcznik publikujący scenopisy. Są to materiały reżyserskie wraz z naniesionymi poprawkami jakim uległy w czasie realizacji filmu, z pełnym dialogiem i zestawem fotosów. C. powstało w 1961 w Paryżu z inicjatywy red. Roberta Chandeau i Jacąuesa G. Perreta. Każdy numer czasopisma obejmował jeden fabularny utwór pełnometrażowy, 1-2 krótkometrażowe i relację o aktualnościach filmowych. Przedstawiony scenopis poprzedzony był informacją o twórczości jego autora, wraz z filmografią i opiniami krytyki. Dominowali tu Francuzi (m.in.: Jacques ®Becker, Marcel ®Carné, Jean-Luc ®Godard, Jean ®Renoir, Alain ®Resnais), ale omawiane były także prace twórców innych narodowości, np. ®"Popiół i diament" (1958) Andrzeja ®Wajdy i ®"Pasażerka" (1961-63) Andrzeja ®Munka. 2. niem. współczesny miesięcznik wydawany w Hamburgu od 1978 z podtytułem "największy periodyk filmowy w Europie". Redaktorem nacz. czasopisma jest Klaus Dahm, a współpracują z nim: Ralf Blau, Roland Huschke, Eric Stahl i Bend Teichman. C. zawiera m.in.: kronikę nowości, analityczny portret aktora, omówienie obrazu miesiąca, ®ranking filmów i aktorów, "film journal" i sporadycznie – poster (plakat filmowy). Periodyk jest bogato ilustrowany kolorowymi zdjęciami i fotosami. Od 1995 C. wydawane jest również w wersji poi. przez Roberta M. Walczaka ("Film Publishing Poland" w Warszawie) pod redakcją Renaty Dolińskiej, Jacka Mateckiego i Agnieszki Passendorfer. 3. szwajc. kwartalnik Federacji DKF, z redakcją fr. w Genewie i niem. w Zurychu. Czasopismo powstało w 1955 i zainteresowane było lansowaniem niekomercyjnych walorów sztuki filmowej. Jego założycielami byli: dr praw B. Kleiner i dr filozofii M. Leutenegger. Poszczególne numery C. poświęcone były ważniejszym kierunkom i szkołom, lub twórcom kinematografii światowej. Ideą przewodnią periodyku "było kształcenie i wyrabianie estetycznego gustu widzów, których interesuje kontakt z kinem jako zjawiskiem artystycznym i kulturowym. 4. wł. dwumiesięcznik zał. w 1936 przez Luciana De Feo i Vittoria Mussoliniego (syna Benito), który w 1938-44 był jego nacz. redaktorem. W czasopiśmie tym pojawiały się zresztą także opinie krytycznie oceniające wł. kinematografię narodową. Z periodykiem współpracowali m.in.: Umberto ®Barbaro, Ugo Betti, Euralio De Michelis i Marcello Piacentini (architekt).

 

"CINEMANIA"

wydana w 1994 przez firmę "Microsoft" w języku ang. komputerowa encyklopedia filmowa. Łączy ona w sposób multimedialny: książkę, fotografię, muzykę i film, dzięki komputerowi umożliwiony jest szybki dostęp do wszystkich zawartych w niej informacji. Źródłami C. są m.in.: Pauline Kael: "5001 Nights at the Mories", Ephraim Katz: "The Film Encyclopedia", "Leonard Maltin's Movie and Video Guide 1994" i James Monaco: "How to Read the Film". Wymagania sprzętowe C., to: PC 386SX, 2 MB RAM, napęd CD-ROM, karta muzyczna, Microsoft Windows, głośniki, mysz, karta VGA (wersja cz.b.) lub SVGA (256 kolorów). Konfiguracja zalecana: 486DX, 8 MB RAM, SVGA.

 

CINEMA DIRECT,

®bezpośrednie kino.

 

CINEMA NOVO

(port. c.n. – nowe kino), kierunek sztuki filmowej lat 60. reprezentowany przez kinematografie Ameryki Łacińskiej. Łączył on walkę o postęp społeczny (filozofia nędzy) z oryginalną formą mistycyzmu tropików. W 1965 Glauber ®Rocha ogłosił manifest grupy pn. "Estetyka głodu". Przedstawicielami tego ruchu byli m.in.: Leopoldo ®Torre-Nilson ("Ręka w potrzasku" 1961), Ruy Guerra ("Karabiny" 1963), Kelson ®Pereira dos Santos: ("Susza" 1963), Tomas Gutierrez ®Alea ("Śmierć "biurokraty" 1966), Humberto Solas ("Lucia" 1966), Manuel Octavio ®Gomez ("Pierwsza szarża na maczety" 1969), G. Rocha ("Antonio das Mortes" 1969) i Jorge ®Sanjinez ("Krew kondora" 1969). W obrazach tych pokazywane były różne środowiska i problemy społeczne, ale dominowała w nich walka o przetrwanie na nieurodzajnych terenach Ameryki Płd. Np. w "Suszy" ("Vidas secas") z Marią Ribeiro, braz. reżyser "dla swej ewangelii głodu wybrał na bohaterów prostaczków zalęknionych i pokornych wobec możnych, a niespożytych wobec dopustów natury" ' (DFT s. 157). Podobnie w "Karabinach" ("Os fuzis") z Atilą Iório, pochodzący z Mozambiku twórca, pokazał eskalację przemocy w pustynnej wsi Milagres w Brazylii, gdzie żołnierze ochraniają zapasy bogatego kupca przed wygłodniałymi chłopami.

Literatura:

Robert Grelier: "Stare i nowe kino Brazylii" w: K. 68.10, s. 49-61, Eduardo Mianet: "Film kubański wczoraj i dziś" w: K. 68.10 s. 62-68, John King: "Magical Reels. A History of Cinema in Latin America" London 1993.

 

CINEMASCOPE,

®panoramiczny ekran.

 

CINEMA-VERITE

(kino-prawda), kierunek fr. kina z 1958-70, istniejący w ramach "cinema-direct" (kino ®bezpośrednie) równolegle z ®nową falą nawiązujący do ®Free Cinema. Charakteryzował się on wykorzystaniem nowych, czułych taśm i lekkich kamer (®Arriflex 35 BL) do realizacji improwizowanych utworów paradokumentalnych bezpośrednio w plenerze (ulice, autentyczne wnętrza), bez potrzeby organizacji planu. Fabuła tych filmów wynikała czasem z ankiet socjologicznych, jak w "Kronice jednego lata" ("Chronique d'un été" 1960) Jeana Roucha i Edgara ®Morina. Przedstawicielami tego nurtu byli także: Chris Marker ("Piękny maj" 1963), Marcel Ophüls ("Smutek i litość" 1970), François Reichenbach ("Ameryka oczami Francuza" 1964) i Haskell Wexler ("Chłodnym okiem" 1969).

 

CINEMIRACLE

(ang. c.a. circarama – cud kinowy) rodzaj®cineramy, zaprezentowany w 1958 przez Walta ®Disneya w pawilonie USA na Światowej Wystawie w Brukseli. Program filmowy c. (krajobrazy Stanów) wyświetlany był z kilku projektorów usytuowanych na zewnątrz okrągłej sali, której cała cylindryczna ściana wewnętrzna była ekranem. W ten sposób można było w każdej chwili odwrócić się w dowolną stronę dla "obejrzenia szczególnie ciekawego fragmentu obrazu, którego w całości nie można objąć wzrokiem" (Lech Pijanowski). Dźwięk c. był stereofoniczny. Lech Pijanowski: "Cinemiracle" w: id. "Małe abecadło filmowe" s. 24, WAiF 1960.

 

CINEPLEX

(multikino a. multipleks), obiekt obejmujący kilka sal kinowych o różnej wielkości, wyświetlających różny program filmowy. W Warszawie np. takim kinem jest "Femina", posiadająca klimatyzację i nowoczesną aparaturę. Duży c. ("Multiplex", drugi po Poznaniu z 1998), otwarto w 1999 na warsz. Ursynowie. Obejmuje on 12 sal kinowych z 2845 miejscami łącznie, kawiarnię, bar itd. Dziennie wyświetla się tu ok. 60 różnych filmów.

Literatura:

Mariusz Miodek: "Multipleksy" w: K. 2 000.3 s. 4-7.

 

CINÉRAMA,

odmiana systemu panoramicznego, posługująca się 3 taśmami, 3 projektorami i 3 ekranami równocześnie. Początki c. sięgają 1900, kiedy Raul ®Grimoin ®Sanson zademonstrował na Światowej Wystawie w Paryżu okrągłą salę zw. "Cineoramą", której ściany wewnętrzne pokryte były całkowicie przez obrazy filmowe, jak scenami malarskimi w "Panoramie Racławickiej" we Wrocławiu. Pomysł ten został przekształcony w 1927 przez Abela ®Gance'a w ®poliwizję kilku sekwencji "Napoleona" (wkroczenie wojsk fr. do Włoch) w formie tryptyku (operator Segundo De Choman), tworząc interesujące kombinacje montażowe, w których posługiwał się oryginalną i b. pomysłową techniką. Podczas II WŚ. Fred Waller wykorzystał c. do szkolenia żołnierzy amer., a w 1950, wspólnie z Hazardem Reeve założył firmę "Cinérama", przygotowującą bazę techniczną (specjalne taśmy, projektory i stereofonia) i budowę kin dostosowanych do tego systemu. Pierwszy pokaz nowej c. odbył się w 1953 w nowojorskim "Broadway Theatre" ("This is Cinérama"), a w 1958 zademonstrowano w Brukseli nowszą wersję "Cineoramy" (®"Cinemiracle"). Ze względu aa wysokie koszty produkcji i eksploatacji, c. ma współcześnie b. ograniczony zasięg i po epickim westernie "Jak zdobyto Dziki Zachód" (1962) reż. Henry ®Hathawaya, Johna ®Forda i George'a Marshalla, stosowana jest tylko sporadycznie.

Literatura:

Lech Pijanowski: "Cinérama" w: id. "Małe abecadło filmowe" s. 24-25, WAiF 1960, Georges Sadoul: "Cinérama, czyli potójny ekran" w: id. "Cuda kina" s. 194-195, WAiF 1961.

 

"CITIZEN KANE",

®"Obywatel Kane".

 

"CITY LIGHTS",

®"Światła wielkiego miasta".

 

CLAIR René

(René Chomette), ur. 1898 i zm. 1981 w Paryżu, reżyser. Początkowo dziennikarz, aktor filmów Louisa ®Feuillade'a i asystent Jacquesa de Baroucelliego, debiutuje w 1924. Po kilku utworach awangardy, zrealizował "Słomkowy kapelusz" wg wodewilu Eugene Labiche'a i Marcela i Michela, który zapoczątkował jego pozycję reprezentanta szkoły ®francuskiej. W pierwszej połowie lat 30. tworzy swoje wybitne dzieła utrzymane w konwencji realizmu poetyckiego, w których dokonuje syntezy obrazu, słowa i muzyki. Był to: populistyczny ®"Pod dachami Paryża", arcydzieło komedii muzycznej "Milion" i liryczne "14 lipca" z ®Annabellą, Georgesem Rigaud i Raymondem Cordy. W 1935 wyjeżdża do Anglii, a w czasie II WŚ. przebywa w ®Hollywood, gdzie realizuje cztery obrazy amerykańskie. Po wojnie wraca do Francji i reżyseruje tu w latach 50. poetyckie kino z Gerardem ®Philipem: filozoficzny ®"Urok szatana", marzycielskie "Piękności nocy" i melodramatyczne "Wielkie manewry" Filmy te były syntezą leitmotywów dotychczasowej twórczości C. a równocześnie popisem mistrzostwa jego warsztatu. Wg Jeana Marcenaca, "z pewnością nie takim spojrzeniem patrzylibyśmy na miasta i życie, gdyby nie filmy Glaira, z których bije cały blask jego nazwiska i które w sposób tak niezwykły, tak paradoksalny pozwalają nam dojrzeć cudowność i poezję w pewnym świetle słońca". Późniejsze utwory tego reżysera nie osiągają już takich wyżyn, ale w dalszym ciągu reprezentują wysoki poziom profesjonalny. C. jest autorem powieści "Adams" (1926) i refleksji o swojej pracy. Był członkiem Akademii Francuskiej, a Pierre Leprohon uważa, że walory jego sztuki leżą w tworzeniu świata stanowiącego odbicie myśli i wyobraźni twórcy, świata, którego tok spraw biegnie Kunsztowną linią arabesek, który jest kolejno lub jednocześnie poezją, ironią lub czułością, świata ukazanego z lekkim i melancholijnym wdziękiem, jaki cechuje poezję Musseta lub płótna Watteau".

Filmy:

"Paryż śpi" ("Paris qui dort ou rayon invisible" 1924, fdebiut), "Antrakt" ("Entr'acte" 1924), "Upiór z Moulin Rouge" ("Le Pantome du Moulin Rouge" 1924), "Cudowna podróż" ("Le Voyage imaginaire" 1925), "Słomkowy kapelusz" ("Un Ghapeau de Paille d'Italie" 1927), "Dwóch nieśmiałych" ("Les Deux timides" 1928), "Wieża" ("La Tour" 1928), "Pod dachami Paryża" ("Sous les toits de Paris" 1950), "Milion" ("Le Million" 1951), "Niech żyje wolność" ("A nous la liberté" 1932), "14 lipca" ("Quatorze Juillet" 1933), "Ostatni miliarder" ("Le Dernier milliardaire" 1934), "Upiór na sprzedaż" ("Ghost Goes West" 1935), "Świat mówi o nas" a. "Ostatnie wiadomości" ("Break the News" 1938), "Płomień Nowego Orleanu" ("The Flame of New Orleans" 1941), "Ożeniłem się z czarownicą" ("I Married a Witch" 1942), "Zdarzyło się jutro" ("It Happened To-morrow" 1944), "I wówczas żaden z nich nie pozostał" ("And then there were none" 1945) wg "Dziesięciu murzynków" Aghaty Christie, "Milczenie jest złotem" ("Le Silance est d'or" 1947), "Urok szatana" ("La Beaute du diable" 1950), "Piękności nocy" ("Les Belles de nuit" 1953), "Wielkie manewry" ("Les Grandes manoevres" 1955), "Brama bzów" ("Porte des Lilas" 1956), "Całe złoto świata" ("Tout l'or du monde" 1961/1 "Wojenka, wojenka" ("Les Fetes galates" 1965).

Publikacje:

"Po namyśle", tłum.: Irena Nomańczukowa, FAW 1957.

Literatura:

Aleksander Jackiewicz: "René Clair", FAW 1957, Pierre Leprohon: "Film francuski", FAW 1957, Catherine De La Roche: "René Clair: An Index", London 1958, Jean Mitry: "René Clair", Paris 1969, Naomi Cireene: "René Clair: A Guide to References and Resources", Boston 1985, R.C. Dale: "The Films of René Clair", Metuchen, New Jersey 1986.

 

CLAYTON Jack,

ur. 1921 w Brighton (Anglia), zm. 1995, reżyser. Początkowo dokumentalista i kierownik produkcji, po debiucie średniometrażową, ekranizacją "Płaszcza" Mikołaja Gogola, włącza się w nurt ang. ®młodych gniewnych filmem "Miejsce na górze" z Laurencem Harveyem i Simone ®Signoret (®Oscar) wg powieści Johna Braine'a. C. zrobił go z talentem i nowatorstwem techniki warsztatu. Reakcja publiczności i krytyki była entuzjastyczna. Nie chciał jednak zostać przywódcą nowego ruchu i szukał własnej drogi twórczej, co miało mu przynieść sporo niepowodzeń, ale i sukcesy, np, w hollywoodzkim "Wielkim Gatsby" wg Scotta Fitzgeralda z Robertem ®Redfordem i Mia ®Farrow, zrealizowanym w modnym w latach 70. stylu ®retro.

Filmy:

"Płaszcz na zamówienie" ("The Bespoke Overcoat" 1955, nagr. MFF w Wenecji), "Miejsce na górze" ("Room at the Top" 1959, Oscar za scenariusz Neila Patersona), "Niewiniątka" a. "W kleszczach lęku" ("The Innocents" 1961) wg Henry Jamesa, "Zjadacz dyń" ("The Pumpkin Eater" 1964), "Dom naszej matki" ("Our Mother's House" 1967), "Wielki Gatsby" ("The Great Gatsby" 1974), "Rewelacja" ("Revelations" 1930), "Coś paskudnego tu nadchodzi" ("Something Wicked this Way Comes" 1983) "Jedyna namiętność Judith Hearne" ("The Lonely Passion of Judith Hearne" 1988).

 

CLEMENT René,

ur. 1913 w Bordeaux, zm. 1996, reżyser. Studiował architekturę, ale w połowie lat 30. zrealizował z Jacquesem ®Tati krótkometrażówkę "Cesar chez les Gaulois", a w 1936-44 kilka dokumentów z Arabii i Afryki Płn. W czasie II WŚ. związany "był z Ruchem Oporu, a po jej zakończeniu zadebiutował paradokumentalną "Bitwą o szyny". W swoich następnych obrazach pokazywał losy ludzi samotnych i bezsilnych. Powraca także do tematyki antyhitlerowskiej, np. w "Potępieńcach", gdzie analizuje psychikę nazistów. Jego umiejętność łączenia liryzmu z tragedią zaowocowała "Zakazanymi zabawami" wg scenariusza Jeana Aurenche'a i Pierre'a Bosta na motywach powieści "Jeux interdits" François Boyera z Brigitte Fossey (Paulette) i Georgesem Poujoly (Michel Dolle). Było to studium zachowań osamotnionych dzieci w czasie wojny. "Protest przeciwko zobojętnieniu na śmierć musiał też brzmieć dodatkowo mocno podczas zimnowo jennych napięć oraz masakry w Korei – w każdym razie uznano, że kunszt Clementa osiągnął właśnie szczyt" (KWM t. 2 s. 95-96). Wg Tomasza Jopkiewicza, metoda twórczości tego reżysera polegała na tym, że zawsze najpierw powstawał precyzyjny pomysł fabuły i dopiero później nasycał go realiami, z różnymi zresztą rezultatami. Znany był z szerokiego stosowania języka filmu w różnych jego odmianach i formach. W latach 60. i 70. C. przeszedł częściowo na pozycje komercjalne, zachowując jednak przez cały czas wysoką sprawność profesjonalną i francuską jakość.

Filmy:

"Bitwa o szyny" ("La Bataille du raił" 1946, nagr. MFF w Cannes) "Potępieńcy" ("Les Maudis" 1947, nagr. MFF w Cannes), "Mury Malanagi" ("Au-dela des grilles" 1949, nagr. MFF w Cannes i Oscar), "Szklany zamek" ("Le Château de verre" 1950), "Zakazane zabawv" ("Jeux interdits" 1952, Grand Prix MEF w Wenecji i Oscar), "Monsieur Ripois" ("Knave of Hearts" 1954, koprod. fr.-ang., nagr. MFF w Cannes), "Gervaise" (1956) wg Emila Zoli, "W pełnym słońcu" ("Plein soleil" 1960), "Co za radość żyć!" ("Quelle joie de vivre!" 1961), "Ścigani przez śmierć" ("Le Jour et 1'heure" 1963), "Koty" ("Les Felina" 1964), "Czy Paryż płonie?" ("Paris brule-t-il?" 1966), "Pasażer w deszczu" ("Le Passager de la pluie" 1969), "Dom wśród drzew" ("La Maison sous les arbres" 1971), "Dziewczyna do dziecka" ("La Baby-Sitter" 1975).

Literatura:

Jacques Siclier: "René Clement", Bruxelles 1956, André Farwagi: "René Clement", Paris 1967, Tomasz Jopkiewicz: "René Clement" w: F. 96.5, s. 122.

 

CLIFT Montgomery,

ur. 1920 w Omaha (Nebraska, USA), zm. 1966 w Nowym Jorku, aktor. Od czternastego roku życia związany z teatrem, po krótkim pobycie w ®Actor's Studio, debiutował w kinie w 1948. Kreował nerwowych, zbuntowanych bohaterów z różnych środowisk. Jego życie prywatne kształtowały: alkoholizm, narkotyki i ukrywany homoseksualizm, co spowodowało przedwczesną śmierć na atak serca. Marilyn ®Monroe uważała, że "jest jedyną znaną mi osobą znajdującą się w gorszym położeniu niż ja sama".

Filmy:

"Po wielkiej burzy" ("The Search" 1943, debiut), "Rzeka Czerwona" ("Red River" 1948), "Dziedziczka" ("The Heiress" 1949), "Miejsce pod słońcem" ("A Place in the Sun" 1951), "Przyznaję się" a. "Wyznaję... " ("I Confess" 1952-53), "Stazione Termini" (1953), "Stąd do wieczności" ("From Here to Eternity" 1953), "Młode lwy" ("The Young Lions" 1958), "Dzika rzeka" ("The Wild River" 1960), "Nagle, ostatniego lata" ("Suddenly Last Summer" 1960), "Skłóceni z życiem" ("The Misfits" 1960-61), "Doktor Freud" ("Freud – The Secret Passion" 1961), "Wyrok w Norymberdze" ("Judgment at Nuremberg" 1961), "Szpieg" ("L'Espion" 1966).

Literatura:

Patricia Bosworth: "Montgomery Clift. A Biography", New York 1978.


Strona główna |  o Autorze |  wprowadzenie |  A |  B |  C |  D |  E |  F |  G |  H |  I |  J |  K |  L |  M |  N |  O |  P |  R |  S |  T |  U |  V |  W |  X |  Y |  Z

 Copy right:  Andrzej A. Czerwiński .