Henryk Czerwiński    

Leksykon Sztuki Filmowej  

 CLOSE - COOPER


Strona główna
o Autorze
wprowadzenie
A
B
C
D
E
F
G
H
I
J
K
L
M
N
O
P
R
S
T
U
V
W
X
Y
Z

CLOSE Glenn,

ur. 1947 w Greenwich (Connecticut, USA), aktorka. Najpierw występowała na scenie nowojorskiego Phoenix Theatre i w musicalach na ®Broadwayu. Na ekranie debiutowała w 1979. Swoją ekspresyjną grą wykreowała szereg inteligentnych, ale drapieżnych postaci kobiecych, jak markiza de Merteuil w "Niebezpiecznych związkach" Stephena ®Frearsa wg XVIII-wiecznej powieści Choderlosa de Laclos. W 1985 kreowała panią mecenas, Teddy Barnes, zakochaną w uwodzicielskim oskarżonym, Jacku Forrester (Jeff ®Bridges), w dreszczowcu sądowym pt. "Nóż" Richarda Marquanda, a w 1987 lektorkę, Alex Forrest, ofiarę "One-Night-Stand", spędzoną z żonatym mężczyzną (Michael ®Douglas) w "Fatalnym zauroczeniu" Adriana Lyne'a. W 1991 wcieliła się w primadonnę operową (z głosem Kiri Te Kanawa) w "Spotkaniu z Wenus" Istvana ®Szabó, a w 1993 wystąpiła z Meryl ®Streep i Jeremy ®Ironsem w adaptacji kroniki rodzinnej Isabel Allende pt. "Dom dusz" Bille'a Augusta. C. potrafi zagrać wszystko, nawet cynizm, egoizm i szaleństwo. Była pięciokrotnie nominowana do ®Oscara za role drugoplanowe. Często użycza swojego głosu w ®dubbingu lub jako narratorka (np. do dokumentu na podstawie pamiętników 10-letniej Anny Frank).

Filmy:

"Too Far to Go" (1979, debiut), "Świat według Garpa" ("The World According to Garp" 1982), "Wielki chłód" ("The Big Chill" 1983), "Baseballista" a. "Naturalny" ("The Natural" 1984), "Maxie" (1985), "Nóż" a. "Wyszczerbione ostrze" ("Jagged Edge" 1985), "Fatalne zauroczenie" ("Fatal Attraction" 1987), "Niebezpieczne związki" ("Dangerous Liaisons" 1988), "Hamlet" (1990), "Odmiana losu" a. "Druga prawda" ("Reversal of Fortune" 1990), "Spotkanie z Wenus" a. "Schadzka z Wenus" ("Meeting Venus" 1990-91), "Hook" (1991), "Dom dusz" ("Das Geisterhaus" 1993), "Skowronek" ("Skylark" 1993), "Zawód: dziennikarz" (1994), "Mary Reilly" (1995), "101 dalmatyńczyków" ("101 Dalmatians" 1996), "O zmierzchu" ("In the Gloaming" 1997).

 

CLOUZOT Henri-Georges,

ur. 1907 w Nirot (La Rochelle, Francja), zm. 1977 w Paryżu, scenarzysta. Początkowo dziennikarz, i asystent Anatola ®Litvaka i Jacquesa de Baroncelli, debiutuje jako reżyser filmem kryminalnym "Morderca mieszka pod nr 21". Nazywany wynalazcą najczarniejszego filmu, wykazuje "upodobanie do postaci obsesyjnych, perwersyjnych i sadystycznych" (LRF s. 64). W swojej twórczości reprezentuje realizm, ze skłonnością do naturalizmu. Za wykonanie w czasie okupacji doskonałego thrillera pt. "Kruk" wg scenariusza Louisa Chavance'a, ocenionego przez Ruch Oporu niesłusznie jako film kolaboracyjny, zostało mu po wojnie zawieszone na 2 lata prawo wykonywania zawodu. Po tej przerwie realizuje jednak szereg b. dobrych utworów sensacyjnych, społecznych i obyczajowych, do których sam pisze scenariusze, bądź jest ich współautorem. Wyreżyserował także horror "Widmo" ze swoją, żoną Verą, Simone ®Signoret i Paulem Meurisse, oraz paradokumentalne obrazy o twórczości Pabla Picassa ("Le Mystere Picasso" 1956, nagroda MFF w ®Cannes) i Herberta von Karajana. Z powodu nabytej w młodości gruźlicy, nie ukończył już swojego ostatniego filmu pt. " Piekło" ("L'Enfer").

Filmy:

"Morderca mieszka pod nr 21" ("L'Assassin habite au 21" 1942), "Kruk" ("Le Corbeau" 1943), "Kto zabił?" ("Quai des Orfevres" 1947, nagr. MFF w Wenecji) wg Antoine-Françoisa Prevosta d 'Exiles, "Miquette i jej matka" ("Miquette et sa mere" 1950, Prix Femina du Cinéma), "Cena strachu" ("Le Salaire de la peur" 1953, Grand Prix MFF w Cannes i Berlinie Zach.) wg Georgesa Arnaud, "Widmo" ("Les Diaboliques" 1955, nagr. im. Louisa Delluca), "Szpiedzy" ("Les Espions" 1957), "Prawda" ("La Verite" 1960, Oscar), "Uwięziona" ("La Prisonniere" 1968.

Literatura:

Francis Lacassin i in.: "Le Proces Clouzot", Paris 1964, Philippe Pilard: "H. G. Clouzot", ib. 1969.

 

COBURN James,

ur. 1928 w Laurel (Nebrasca, USA), aktor (fot. 79). Debiutował na ekranie w 1959. Smukły, sprawny fizycznie, o charakterystycznym uśmiechu, grał przeważnie silnych psychicznie, zdecydowanych na wszystko mężczyzn, często w westernach, jak "Wyciągnij broń" Stevena Miliarda Sterna z Kirkiem ®Douglasem. M.in. kreował szeryfa Pata Garretta w balladzie Sama ®Peckinpaha. Wystąpił także u Sergio ®Leone w "Melodii śmierci" z Rodem ®Steigerem. Popularność przyniósł mu udział w amer. serialu tv będącym parodią przygód Jamesa ®Bonda, pt. "Nasz człowiek Flint" ("Our Man Flint" 1965-66).

Filmy:

"Samotny jeździec" ("Ride Lonesome" 1958-59, debiut), "Siedmiu wspaniałych" ("The Magnificent Seven" 1960), "Szarada" ("Charade" 1963), "Major Dundee" (1964-65), "Melodia śmierci" ("Giu la testa" 1970), "Pamiątka po Sheili" ("The Last of Sheila" 1973), "Z zaciśniętymi zębami" ("Bite the Bullet" 1975), "Podniebni jeźdźcy" ("Sky Riders" 1976), "Żelazny krzyż" ("Cross of Iron" 1976-77), "Wyciągnij broń" ("Draw" 1984), "Hudson Hawk" (1991), "Tysiąc bohaterów" ("A Thousand Heroes" 1991), "Anioł zemsty" ("Avenging Angel" 1995).

 

COCTEAU Jean,

ur. 1889 w Maison-Laffitte (dep. Seine-et-Olse, Francja), zm. 1963 w Milly-la-Foret (ib), poeta, dramaturg, pisarz, malarz i rysownik, a także reżyser, scenarzysta i aktor. Wydaje poezje (pierwszy tomik w 1905), powieści poetyckie, sztuki teatralne, eseje i szkice literackie. Niektóre swoje książki ilustruje własną grafiką. Jest również autorem libretta do opery Arthura Honeggera "Antygona" i do oratorium scenicznego Igora Strawińskiego "Król Edyp". W kinematografii debiutuje jako reżyser utworem "Krew poety", włączając się w ®drugą awangardę francuską. Jego filmy realizowane zawsze wg własnych scenariuszy, były na wskroś autorskie, rozgrywające się na pograniczu rzeczywistości i marzeń, "dające upust plastycznej wyobraźni twórcy i stanowią rodzaj intymnego dziennika poety" (LRF. s. 64-65). Wg C. film jest jedynym środkiem umożliwiającym zachowanie równowagi między tym co realne i irrealne, jedyną drogą by nadać współczesnej historii rangę legendy

(HSF t. 5 s. 54-106). Reżyser ten wylansował i chętnie obsadzał w głównych rolach Jeana ®Marais. Był członkiem Akademii Francuskiej (od 1955) i Królewskiej Akademii Belgijskiej.

Filmy:

"Krew poety" ("Le Sang d'un poete" 1929, debiut), "Piękna i bestia" ("La Belle et la bete" 1946, współreż. René Clement, nagr. im. Loujsa Delluca), "Dwugłowy orzeł" ("L'Aigle a deux tetes" 1947), "Straszni rodzice" ("Les Parents terribles" 1948, Prix Femina du Cinéma 1949), "Orfeusz" ("Orphée" 1950, nagr. FIPRESCI na MFF w Wenecji), "Testament Orfeusza" ("Le Testament d'Orphée" 1960).

Scenariusze:

"Komedia szczęścia" ("La Comedie du bonheur" 1940) reż. Marcel L'Herbier wg Mikołaja Jewrieinowa, "Baron widmo" ("Le Baron fantome" 1942) reż. Serge de Poligny, "Wieczne powracanie" ("L'Eternel retour" 1943) reż. Jean Delannoy, "Damy z Lasku Bulońskiego" ("Les Dames du Bois de Boulogne" 1944) reż. Robert Bresson, "Ruy Blas" (1947) reż. Pierre Bilion wg Victora Hugo.

Publikacje:

"Orson Welles", współautor: André Bazin, Paris 1950, "Entretiens autour du cinématographe", ib. 1951. Literatura: Margaret Crosland: "Jean Cocteau", London 1956, Jean-Jacques Kihm: "Cocteau", Paris 1956, Roger Lannes: "Jean Cocteau", Paris 1968, Arthur King Peters: "Jean Cocteau and His World: An Illustrated Biography", London 1987.

 

COEN bracia,

Joel, ur. 1954 i Ethan, ur. 1957 w St. Louis Park (Minnesota, USA), reżyserzy. Ethan studiował filozofię na uniwersytecie Princeton, a Joel kinematografię w nowojorskim Instytucie Filmu i TV. Debiutowali w 1984. Nad swoimi utworami pracują wspólnie, począwszy od koncepcji, poprzez scenariusz, reżyserię i produkcję, chociaż formalnie Ethan jest producentem a Joel – reżyserem. Są to więc ich filmy autorskie, które cechuje inteligentna i odkrywcza gra z konwencjami gatunków. Twierdzą, że nawiązują do wzorów ®czarnego kina dla przyjemności i ekonomii (brak kosztownych efektów). Coenowie są we współczesnym kinie amer. niezależnym i bardzo mocnym głosem spoza środowiska filmowego Los Angeles -"pomijając odmienne temperamenty twórcze, można porównać ich poczucie wolności i ironię w stosunku do środowiska filmowców do postawy Boba Rafelsona lub Hala Ashby'ego w latach 70. (Wojciech kocołowski). Każdy ich obraz ma własną tożsamość i styl.

Filmy:

"Prosta sprawa" ("Blood Simple" 1984, debiut), "Mały Arizona" ("Raising Arizona" 1987), "Ścieżka strachu" ("Miller's Crossing" 1990), "Barton Fink" (1991, Złota Palma), "Hudsucker Proxy" (1994), "Fargo" (1995), "The Big Lebowski" (1998).

Literatura:

Andrzej Kołodyński: "Kim są bracia Coen?" w: F. 91.24 s. 6-7, Wojciech Kocołowski: "Wolność braci Coenów w gąszczu kina" w: "Panorama kina najnowszego 1980-1995. Leksykon" s. 188-191 Kraków 1997, Ewa Mazierska: "Niezależni" w: K. 98.9 s. 8-13.

 

COHL Emile,

ur. 1857 w Alzacji, zm. 1938 w Villejuif k. Paryża, rysownik i reżyser. Początkowo był karykaturzystą w paryskich periodykach, ale w 1905 nawiązał współpracy z ®"Gaumont", gdzie zostaje najpierw scenarzystą, a później reżyserem zdjęć ®trickowych. W 19O7-l4 staje się, obok Stuarta J. ®Blacktona, pionierem rysunkowej i kukiełkowej techniki filmowej. W 1908 ukazuje się na ekranach jego pierwszy w historii kinematografii, rysowany bohater, "Fantoche" ("Fantasmagoria"), a w następnych latach tworzy we Francji i USA ok. 100 krótko i średniometrażowych filmów animowanych. Były to obrazy rysunkowe, kombinowane (łączące plastykę z "ożywionymi" przedmiotami), lub kukiełkowe (np. "Maleńki Faust"). W stosunku do prekursora tej formy (®prehistoria kina, ) Emila Reynauda (1844-1918), który rysował fazy ruchu bezpośrednio na taśmie (®non camera), udoskonalenie C. polegało na tym, że tworzył je na kartonie i przezroczystym celuloidzie, fotografowanym następnie przez kamerę. Metoda ta została w latach 30. zdyskontowana przez Maxa ®Fleischera, Walta ®Disneya i amer. przemysł kinematograficzny, co spowodowało nieopłacalność "rękodzielnej" pracy C. Realizuje on wprawdzie w dalszym ciągu filmy reklamowe i oświatowe (m.in. w formie obrazów wycinankowych), ale przy końcu życia traci pracę i umiera w nędzy i zapomnieniu.

Filmy:

"Fantasmagoria" ("Phantasmagorie" 1908), "Drewniani bracia" ("Les Fréres Boutdebois" 1908), "Mały żołnierz, który stał się Bogiem" ("Le Petit soldat qui devient Dieu" 1908), "Żywe zapałki" ("Les Allumettes animees" 1909), "Maleńki Faust" ("Le Tout petit Faust" 1910), "Przygody kartki papieru" ("Les Aventures d'un bout de papier" 1911), "Niklowe nogi" ("Les Pieds nickles" 1918).

 

COLBERT Claudette

(Lily Claudette Chauchoin), ur. 1905 w Paryżu, aktorka (fot. 41). Jako sześcioletnie dziecko przeniosła się z rodzicami do Nowego Jorku, gdzie w 1923-29 występowała na ®Broadwayu. Na ekranie debiutowała w 1927. Grała postacie z różnych środowisk, głównie w komediach i filmach kostiumowych. Powodzenie miała m.in. jej kreacja córki milionera, która ucieka od swojego ojca (Walter Connolly) w ®"Ich nocach" Franka ®Capry z Clarkiem ®Gable. Nb. był to pierwszy film, który zdobył 5 głównych ®Oscarów. Zagrała również u Marka ®Sandricha sanitariuszkę, jedną z bohaterek Pacyfiku podczas II WŚ. Na początku lat 60. zrezygnowała z pracy w kinematografii i powróciła na scenę.

Filmy:

"Wesoły porucznik" ("She Smiling Lieutenant" 1931), "W cieniu krzyża" ("The Sign of the Cross" 1932), "Ich noce" ("It Happened One Might" 1934, Oscar), "Kleopatra" (1934), "W niewoli dżungli" ("Four Frightened People" 1934), "Pod dwiema flagami" ("Under Two Flags" 1936), "Czarownica z Salem" ("Maid of Salem" 1937), "Ósma żona Sinobrodego" ("Bluebeard's Eighth Wife" 1938), "Zaza" (1938), "Bębny nad Mohawkiem" ("Drums Along the Mohawk" 1939), "Gorączka nafty" ("Boom Town" 1940), "Pamiętny dzień" ("Remember the Day" 1941), "Historia z Palm Beach" ("The Palm Beach Story" 1942), "Bohaterki Pacyfiku" ("So Proudly We Hail" 1943), "Odkąd wyjechałeś" ("Since You Went Away" 1944), "Tajemnice serca" ("The Secret Heart" 1946), "Bez zastrzeżeń" ("Without Reservations" 1946), "Parrish" (1961).

 

COLLINS Joan,

ur. 1933 w Londynie, aktorka. Studiowała w Royal Academy of Dramatic Art. Na ekranie debiutowała w 1951. W połowie lat 50. wyjechała do ®Hollywood, gdzie została gwiazdą. Grała m.in. u: Richarda ®Fleischera, Henry'ego ®Hathawaya, Howarda ®Hawksa i Raoula ®Walsha. Jej filmografia obejmuje ponad 50 tytułów, ale prawdziwą popularność zyskała w salonowym super serialu tv lat 80. pt. "Dynastia" ("Dynasty"). Kreowała w nim Alexis, "złą" żonę Blake'a Carringtona (John Forsythe, ur. 1918), w odróżnieniu od jego drugiej, "dobrej" żony, Krystle (Linda ®Evans). Także prywatnie C. nie miała szczęścia w miłości. Jej mężami byli aktorzy: Maxwell Reed (narkoman), Warren ®Beatty (kazał jej usunąć ciążę), Anthony Newley (zdradzał ją z nastolatkami), oraz: producent płytowy, Roy Kass (narkotyki i hazard) i szw. muzyk, Peter Holm (kochał jej pieniądze i władzę nad nią). Ostatnio aktorka wiąże się z coraz młodszymi partnerami. Np. antykwariusz, Robin Hurlstone, jest od niej młodszy o 25 lat. W 1994 Sally Bell i Joan coxall zrealizowali o niej dokument pt. "Joan Collins – Secrets". Obecnie C. występuje głównie w teatrze i pisze wspomnienia.

Filmy:

"Lady Godiva znowu cwałuje" ("Lady Godiva Rides Again" 1951, debiut), "Ziemia faraonów" ("Land of the Pharaons" 1955), "The Girl in the Velvet Swing" (1956), "Bravados" (1958), "Estera" ("Esther and the King" a. "Esther e il re" 1960), "Strzał ostrzegawczy" ("Warning Shot" 1967), "Nocne lęki" ("Fear in the Night" 1972), "Imperium mrówek" ("Empire of the Ants" 1977), "Dziwka" ("The Bitch" 1979) wg Jackie C., "Wielki sen" ("The Big Sleep" 1979), "Żer dla sępów" ("Game for Vultures" 1979), "Praca domowa" ("Homework" 1982), "Jaś i Małgosia" ("Faerie Tale Theatre: Hansel and Gretel" 1984), "Dynastia strachu" ("Dynasty of Fear" 1985), "Monte Carlo" (cz. I-II, 1986), "Dynastia – pojednanie" ("Dynasty – the Reunion" 1990-91), "Dekadencja" ("Decadence" 1993), "W środku mroźnej zimy" ("In the Bleak Midwinter" 1995).

 

"COLUMBIA"

("Columbia Pictures Corporation"), amer. wytwórnia należąa do ®"Wielkiej Ósemki" . Powstała w 1924 z biura wynajmu "Cohn Brothers Film Sales Corporation", zał. w 1919 przez Josepha Brandta i braci: Harry'ego i Jacka Cohnów. W latach 30. jej ateliers znajdowały się przy Gower Street w ®Hollywood. Dysponowała w tym czasie własną dystrybucją i siecią kin, realizując ok. 50 filmów rocznie, w tym połowa klasy B. W ramach klasy A. wytwórnia lansowała m.in. obrazy Walta ®Disneya przed jego usamodzielnieniem. "Spirytusem movens" firmy był Harry Cohn (zm. 1958). To na jego pogrzebie komik Red Skeleton powiedział znany bon mot: "Dajcie ludziom to, co chcą zobaczyć, a przyjdą tłumy". C. 11 razy otrzymała ®Oscara za najlepszy film roku. Jej znakiem firmowym jest Statua Wolności z płonącą pochodnią. Obecnie wytwórnia straciła swoje dawne znaczenie, nie jest już koncernem i zajmuje się głównie dystrybucją. W jej ateliers często realizują swoje utwory niezależni producenci.

Filmy C. nagrodzone Oscarem za najlepszy utwór roku: "Ich noce" (1934) Franka Capry, "Cieszmy się życiem" (1938) id., "Gubernator" (1949) Roberta Rossena, "Stąd do wieczności" (1953) Freda Zinnemanna, "Na nabrzeżu" (1954) Elii Kazana, "Most na rzece Kwai" (1957) Davida Leana, "Lawrence z Arabii" (1962) id., "Oto jest głowa zdrajcy" (1966) F. Zinnemanna, "Oliver!" (1968) Carola Reeda, "Sprawa Kramerów" (1979) Roberta Bentona, "Gandhi" (1982) Richarda Attenborough.

 

COMENCINI Luigi,

ur. 1916 w Saló (Włochy), reżyser. Studiował architekturę, był scenarzystą, dokumentalistą i współzałożycielem filmoteki włoskiej. Debiutuje w 1949, włączając się w nurt ®neorealizmu, ale w swoich następnych obrazach skupia się na komercyjnej komedii. Jego "Chleb, miłość i fantazja" z Giną ®Lollobrigidą jako Pizziarella i Vittorio ®De Sicą jako sierżant Carotenuto, jest typowym przykładem beztroskiej rozrywki, "markujące j jednak swoje powinowactwa z neorealizmem poprzez przysłowiową wówczas we włoskiej kinematografii "nędzę i łachmany" (SFW s. 84). C. jest również autorem "Walizki snów", gdzie Helena ®Makowska na prywatnym pokazie ogląda swoje nieme kreacje sprzed trzydziestu kilku lat. W latach 70. realizował także utwory kryminalne, jak "Kobieta na niedzielę" z Jacqueline ®Bisset, Marcello ®Mastroiannim i Jean-Louis ®Trintignantem.

Filmy:

"Nie kradnij" ("Proibito rubare" 1949, debiut), "Chleb, miłość i fantazja" ("Pane, amore e fantasia" 1953, nagr. MFF w Berlinie Zach.), "Walizka snów" ("La valigia del sogni" 1953), "Chleb, miłość i zazdrość" ("Pane, amore e gelosia" 1954), "Wszyscy do domu" ("Tutti a casa". 1960, nagr. MFF w Moskwie 1961) "Towarzysz Dn Camillo" (I compagno Don Camillo" 1965), "Gra złudzeń" ("Lo scopone scientifico" 1972), "Miłość bywa zbrodnią" ("Delitto d'amore" 1974), "Kobieta na niedzielę" ("La donna delia domenica" 1975), "Kocur" ("Il gatto" 1977), "Korek" ("L'ingorgo" 1979), "Vo-ltati Eugenio" (1980), "Marcellino, chleb i wino" (1992).

 

"COMPAGNE GENERALE DES PHONOGRAPHES CINEMATOGRAPHES ET APPAREILS DE PRECISION – PATHE",

®"Pathe".

 

CONNERY Sean

(Thomas C.), ur. 1930 w Edynburgu (Szkocja), aktor. Najpierw był marynarzem, później studentem historii sztuki i modelem, Na scenie debiutował w 1955, a na ekranie w 1956. W latach 60. odniósł sukces rolą bryt. agenta 007 w serii o Jamesie ®Bondzie ("Dr No" 1962, "Goldfinger" 1964, "Operacja: Piorun" 1965 i in.). Ważną jego kreacją w tym czasie była postać zdegradowanego sierżanta, Joe Robertsa, we "Wzgórzu" Sidneya ®Lumeta. Akcja tego obrazu toczy się w ang. obozie karnym w Płn. Afryce podczas II WŚ. i pokazuje militarny system dehumanizacji. G. grał przeważnie inteligentnych, silnych mężczyzn w obrazach sensacyjnych, wojennych, science-fiction i historycznych (np. mnich-detektyw w "Imieniu Róży" Jean-Jacquesa ®Annauda wg Umberta Eco). W 1993 wystąpił w satyrycznym "Dobrym człowieku w Afryce" ("A Good Man in Africa") Bruce'a Beresforda, a w 1995 zagrał króla Artura w "Rycerzu króla Artura" Jerry'ego Zuckera. We współczesnym kinie C. jest jednym z wybitnych gwiazdorów starszego pokolenia (F. 96.8 s. 82-83). W 1998 otrzymał ®Złotego Lwa Św. Marka za całokształt twórczości. Jego syn, Jason C., również jest aktorem ang. kina.

Filmy:

"Największa przygoda Tarzana" ("Tarzan's Greatest Adventure" 1959), "Wojacy na medal" ("On the Fiddle" 1961), "Najdłuższy dzień" ("The Longest Day" 1962), "Marnie" (1964), "Wzgórze" ("The Hill" 1965), "Czyste szaleństwo" ("A Fine Madness" 1966), "Shalako" (1968), "Czerwony namiot" ("Krasnaja pałatka" 1970), "Taśmy prawdy" ("The Andersen Tapes" 1971), "Człowiek, który chciał być królem" ("The Man Who Would Be King" 1975-76), "Powrót Rnobin Hooda" ("Robin and Marian" 1976), "Meteor" (1977), "O jeden most za daleko" ("A Bridge too Far" 1977), "Wielki napad na pociąg" ("The Great Train Robbery" 1978), "Cuba" (1979), "Odległy ląd" ("Outland" 1980), "Na skraju przepaści" ("Five Days One Summer" 1982), "Nigdy nie mów nigdy" ("Never Say Never Again" 1983), "Imię Róży" ("The Name of Rose" 1986), "Nieśmiertelny" ("Highlander" 1986), "Nietykalni" ("The Untouchables" 1987, Oscar), "Indiana Jones i ostatnia krucjata" ("Indiana Jones and the last Crusade" 1989), "Rodzinny interes" ("Family Business" 1989), "Polowanie na "Czerwony Październik" ("The Hant for Red October" 1990), "Wydział Rosja" ("The Russia House" 1990), "Nieśmiertelny II" ("Highlander II" 1991), "Robin Hood, książę złodziei" ("Robin Hood: The Prince of Thives" 1992), "Wschodzące słońce" ("Rising Sun" 1993), "W słusznej sprawie" ("Just Cause" 1994), "Twierdza" ("The Rock" 1996).

 

CONWAY Jack,

ur. 1887 w Graceville (Minnesota, USA), zm. 1952 w Los Angeles, reżyser. Początkowo aktor, scenarzysta i od 1913 współpracownik Davida W. ®Griffitha, debiutował w 1926. Jego filmy cechuje "dynamiczna narracja, spektakularne kulminacje, zmysł humoru i efektowne aktorstwo" (LRF s. 66-67). W 1934 podjął po W.Ś. ®Van Dyke'u temat ®Tarzana z Johnnym Weissmüllerem i Maureen ®O'Sullivan. Obraz ten zrealizowany został dużym nakładem kosztów, z użyciem nowatorskich wówczas tricków technicznych. Nb. w jego czołówce znalazło się tylko nazwisko współreżysera: Cedrica Gibbonsa. Ulubionymi wykonawcami tego twórcy byli: Lionel ®Barrymore, Walące ®Beery, Clark ®Gable i Walter Pidgeon. C. jest reżyserem pierwszego anglo-amer. filmu pt. "Student z Oxfordu" z Robertem ®Taylorem (producent: Michael ®Balcon).

Filmy:

"Kłopotliwy strzelec" ("Trouble Shooter" 1926, debiut), "Brown z Harwardu" ("Brown of Harward" 1926), "Bicz boży" ("While the City Sleeps" 1928), "Viva Villa!" (1934), "Miłość Tarzana" ("Tarzan and His Male" 1934, wstjółreż.: Gedric Gibbons), "W cieniu gilotyny" ("A Tale of Two Cities" 1935) wg Karola Dickensa, "Jego złota rybka" ("Libeled Lady" 1936), "Saratoga" (1937), "Dwaj rywale" ("Two Hot to Handle" 1938), "Student z Oxfordu" ("A Yank at Oxford, " 1938), "Pieśniarz Zachodu" ("Let Freedom Ring" 1939), "Boom Town" (1940), "Smocze nasienie" ("Dragon Seed" 1944), "Handlarze" ("The Hucksters" 1947), "Niesforna Julia" ("Julia Misbehaves" 1948).

 

COOPER Gary

(Frank James C.), ur. 1901 w Helena (Montana, USA), zm. 1961 w Los Angeles, aktor (fot. 117). Jeszcze jako dziecko wyjechał z rodzicami do Anglii, gdzie nauczył się poprawnej wymowy. Mając 13 lat wrócił do Stanów, i tu po wypadku samochodowym, aby odzyskać zdrowie, młodość spędził jako kowboj na rancho swojego ojca. W 1923-25 statystował w westernach Toma ®Mixa i melodramatach Rudolfa ®Valentine, debiutując w 1926 z Vilmy Banky (Vilma Konsics, ur. 1902, zw. "węgierską rapsodią"), reklamowaną wówczas jako najpiękniejsza kobieta świata. W karierze pomogła mu również Clara ®Bow, i w 1927 wystąpił już w sześciu niemych jeszcze utworach, w tym w trzech westernach. Zdobywał popularność nie tyle dzięki sztuce aktorskiej, bo w tym zakresie miał możliwości bardzo skromne, ile dzięki swej ujmującej aparycji i wielkiej sprawności fizycznej, co oczywiście w westernach miało dużą wartość. "Nie bez znaczenia był też charakter postaci, które zazwyczaj kreował odważnych i upartych pionierów, szlachetnych cowboyów, dzielnych traperów i niestrudzonych obrońców uciśnionych" (Czesław Michalski). Doświadczenie zawodowe zdobywał stopniowo, grając u wybitnych reżyserów b. różne, przeważnie główne role. Wg "Dictionaire du cinéma" Jeana Tularda (Paris 1965), to symbol, historia ®Hollywoodu od lat 20. do końca 50. Uzyskał trzykrotnie ®Oscara: w 1941 za "Sierżanta Yorka" Howarda ®Hawksa, w 1952 za rolę szeryfa Billa Kane a w filmie Freda ®Zinnemanna ®"W samo południe" i w 1961 za całokształt pracy twórczej. Na zywany "długonogim chłopcem z Montany", należał w latach 40. i 50. do czołowych gwiazdorów amer. kina, a do umów z wytwórniami wprowadził specjalny paragraf – brak zgody na granie ról negatywnych (F. 95.2).

Filmy:

"Rozpętane żywioły" ("The Winning of Barbara Worth" 1926, debiut), "Ofiary rozwodu" ("Children of Divorce" 1927), "Legion potępieńców" ("Legion of the Condemned" 1928), "Skrzydła" ("Wings" 1928), "Maroko" (1930), "Pożegnanie z bronią" ("A Farewell to Arms" 1932), "Jej pierwsza noc" ("The Wedding Night" 1933), "Szpieg Nr 13" ("Operator 13" 1934), "Bengali" ("The Lives of Bengal Lancer" 1935), "Peter Ibbetson" (1935), "Pan z milionami" ("Mr. Deeds Goes to Town" 1936), "Pokusa" ("Desire" 1936), "Niezwyciężony Bill" ("The Plainsman" 1937), "Kowboj i Dama" ("The Cowboy and the Lady" 1938), "Marco Polo" ("The Adventures of Marco Polo" 1938), "Ósma żona Sinobrodego" ("Bluebeard's Eight Wife" 1938), "Człowiek z Zachodu" ("The Westerner" 1940), "Sierżant York" ("Sergeant York" 1941), "Komu bije dzwon" ("For Whom the Bell Tolls" 1943), "Casanova Brown" (1944), "Dallas" (1950), "Dalekie dźwięki bębna" ("Distant Drums" 1951), "W samo południe" ("High Noon" 1952), "Vera Cruz" (1954), "Billy Mitchell przed sądem wojskowym" ("The Court Martial of Billy Mitchell" 1955), "Przyjacielska perswazja" ("Friendly Persuasion" 1956), "Miłość po południu" ("Love in the Afternoon" 1957), "Człowiek z Dzikiego Zachodu" ("Man of the West" 1958), "Wędrówka do Cordury" ("They Came to Cordura" 1959)

Literatura:

Czesław Michalski: "Wzloty i upadki" w: id. "Western i jego bohaterowie" s. 113-125, WAiF 1972, Homer Dickens: "The Films of Gary Cooper", New York 1973.


Strona główna |  o Autorze |  wprowadzenie |  A |  B |  C |  D |  E |  F |  G |  H |  I |  J |  K |  L |  M |  N |  O |  P |  R |  S |  T |  U |  V |  W |  X |  Y |  Z

 Copy right:  Andrzej A. Czerwiński .