Henryk Czerwiński    

Leksykon Sztuki Filmowej  

 HISTORIA FILMU POLSKIEGO - HOMOLKA


Strona główna
o Autorze
wprowadzenie
A
B
C
D
E
F
G
H
I
J
K
L
M
N
O
P
R
S
T
U
V
W
X
Y
Z

"HISTORIA FILMU POLSKIEGO",

monumentalna, sześciotomowa praca zbiorowa, wydana przez WAiF w 1966-94. Autorami poszczególnych tomów dzieła są: I. (1895-1929) – Władysław Banaszkiewicz i Witold Witczak (1966), II. (1930-1939) – Barbara Armatys, Leszek Armatys i Wiesław Stradomski (1988), III. (1939-1956) – Jadwiga Bocheńska, Andrzej Kossakowski, Barbara Mruklik, Irena Nowak-Zaorska, Stanisław Ozimek, Danuta Palczewska, Jadwiga Siekierska, Wacław Swieżyński, Jerzy ®Toeplitz i Bohdan Ziółkowski (1974), IV. (1957-1961) – Alicja Iskierko, A. Kossakowski, I. Nowak-Zaorska, St. Ozimek, D. Palczewska, J. Siekierska i J. Toeplitz (1980), V. (1962-1967) – Bogumił Drozdowski, Jan Jantos, A. Kossakowski, Hanna Książek-Konicka, Rafał Marszałek, Ewelina Nurczyńska-Fidelska, Helena Opoczyńska, W. Stradomski, Andrzej Werner i Edward Zaji ek (1985) i VI. (1968-1972) – Marcin Czerwiński, R. Marszałek, St. Ozimek, E. Nurczyńska-Fidelska, A. Kossakowski, D. Palczewska, Tadeusz Sobolewski, W. Stradomski, J. Jantos i Ryszard Koniczek (1994). Redaktorem naukowym t. 1-4 był J. Toeplitz, a t. 5-6: R. Marszałek, który w imieniu skupionych przy Instytucie Sztuki PAN w Warszawie autorów pracy uważa, że wobec aktywności innych środowisk uniwer., zwłaszcza śląskich i krak., rozwój filmowego pisarstwa historycznego w ostatnich latach w Polsce "uwolnił nas od kompleksu monopolisty i nieco osłabił (prastare) wahanie, czy historia może być dziełem zbiorowym".

 

"HISTORIA SZTUKI FILMOWEJ",

6-tomowa praca Jerzego ®Toeplitza, opublikowana w 1955-90 przez FAW i WAiF, obejmująca okres 1895-1953 kinematografii światowej. Napisana przystępnie, ale z zachowaniem naukowego charakteru. HSF nie ogranicza się tylko do rejestrowania faktów, lecz stara się zawsze podać ich syntezę. Sam autor uważał zresztą, że film stał się sztuką najważniejszą. Wielką, syntetyczną sztuką o której marzyli liczni artyści, "pragnąc w najbardziej doskonały i najbardziej bezpośredni sposób przekazywać swe myśli i uczucia milionom odbiorców na całym świecie".

Literatura:

Tadeusz Lubelski: "Jerzy Toeplitz 1909-1995" w: K. 95.9, s. 3.

 

HISTORYCZNY FILM,

obraz o charakterze ®kostiumowym, którego akcja dzieje się w przeszłości. Występują w nim autentyczne wydarzenia i postacie, chociaż nie zawsze są to bohaterowie pierwszoplanowi. H.f. jest często ekranizacją znanych powieści, a jego specyficzną odmianą jest ®supergigant. Tworzenie tych filmów wymaga szczególnej umiejętności scenariuszowej: wyboru wiążących się ze sobą minionych wydarzeń w taki sposób, by prawdziwie ukazywały dawną epokę, a "jednocześnie stanowiły interesujący i dramatycznie prawidłowo zbudowany ciąg wydarzeń, poprzez który ujawni się i rozwiąże wybrany przez reżysera do ukazania na ekranie konflikt" (Lech Pijanowski). Operatorzy nawiązują tu czasem do XIX-wiecznych obrazów malarskich, chociaż wg Zygmunta ®Kałużyńskiego ("Podróż na Zachód", Warszawa 1954), narracja historyczna skompromitowana została w malarstwie przez twórców "kobył" wykształconych na niem. kiciarzach monachijskich, kontynuujących tradycje Paula Delaroche'a (1797-1856). Bolesław ®Michałek uważa natomiast, że w wielkich obrazach kostiumowych historia jest materią ich opowiadań, ale nie jest ich tematem. Wykrawane są z niej jedynie te sytuacje, postaci, spięcia, które zapewniają najciekawsze, najbardziej dramatyczne i barwne widowisko, "oznacza to redukowanie motywów i postaci z historii do wymiarów współczesnego, komercyjnego widowiska masowego". Nb. wg Aleksandra ®Jackiewicza, h.f. to najbardziej dosłowne widzenie przeszłości i zarazem najbardziej niewierne, bo całkowicie kreowane, więc nieprawdziwe. W powieści mówi się przynajmniej o autentycznym miejscu i czasie. W filmie występują żywi, dzisiejsi ludzie, aktorzy i statyści oraz zainscenizowane w atelier, czy w spreparowanym plenerze wydarzenia. Niezależnie od tych wątpliwości, cenione są tu: historyczna wierność scenografii, kostiumu i rekwizytów, wiarygodne odtworzenie atmosfery epoki i motywacji psychicznych bohaterów, a także uzasadniony kontekst współczesny. Ma to wpływ na kształtowanie świadomości historycznej widza.

Filmy:

"Cabiria" (1914) Giovanni Pastrone, "Nietolerancja" (1916) Davida w. Griffitha, "Napoleon" (1927) Abela Gance'a, "Prywatne życie Henryka VIII" (1933) Aleksandra Kordy, "Aleksander Newski" (1938) Siergieja Eisensteina, "Iwan Groźny" (1944) i "Spisek bojarów" (1946-58) id., "Quo Vadis" (1951) Mervyna LeRoya wg Henryka Sienkiewicza, "Ryszard Lwie Serce i Krzyżowcy" ("King Richard and the Crusaders" 1954) Davida Butlera, "Ziemia faraonów" (1955) Howarda Hawksa, "Wojna i pokój" (1956) Kinga Vidora wg Lwa Tołstoja, "Krzyżacy" (1960) Aleksandra Forda wg H. Sienkiewicza, "Spartakus" (1960) Stanleya Kubricka, "Kleopatra" (1963) Josepha L. Mankiewicza, "Upadek Cesarstwa Rzymskiego" (1964) Anthony Manna, "Faraon" (1966) Jerzego Kawalerowicza wg Bolesława Prusa, "Oto jest głowa zdrajcy" (1966) Freda Zinnemanna, "Pan Wołodyjowski" (1969) Jerzego Hoffmana wg H. Sienkiewicza, "Potop" (1971) id. wg id., "Pieśń słoneczna" a. "Brat Słońce, siostra Księżyc" (1972-73) Franco Zeffirelli'ego, "Rewolucja francuska: Lata oświecenia" ("La Revolution Francaise – Les Annees Lumière" (1989) Roberta Enrico, "Rewolucja francuska: Lata strachu" ("La Revolution Francaise – Les Annees Terribles" (1989) Richarda Heffrona, "Królowa Margot" ("La Reine Margot" 1994) Patrice'a Chereau, "Ogniem i mieczem" (1999) J. Hoffmana wg H. Sienkiewicza.

Literatura:

Lech Pijanowski: "Historyczny film" w: id. "Małe abecadło filmowe" s. 51, WAiF 1960, Bolesław Michałek: "Jednostka i mechanizmy historii" w: id. "Ćwiczenia z anatomii kina" s. 23-28, WAiF 1967, Maria Gutkowska-Rychlewska: "Historia ubiorów", ZN im. O. 1968. Aleksander Jackiewicz: "Paradoks filmu historycznego" w: id. "Film jako powieść XX wieku" s. 361-363, WAiF 1968, Ryszard Koniczek: "Nasz film historyczny" w: K. 75.6 s. 2-7, Zdzisław Szczepański: "Film a świadomość historyczna" w: "Acta Filmologica. Studia i materiały nr 1" s. 11-53, PWSFTViT 1982.

 

HITCHCOCK Alfred,

ur. 1899 w Londynie, zm. 1980 w Los Angeles, reżyser. Wychował się w seminarium Jezuitów Saint Ignatius, studiował inżynierię i historię sztuki. Od 1920 pracował w kinematografii bryt., początkowo jako autor i wykonawca napisów na taśmach wytwórni "Islington Studios" i londyńskiej filii "Famous Players Lasky". W 1922 podejmuje próbę realizacji filmu "Numer 13" ("Number Thirteen"), której nie dokończył ze względów finansowych. W 1923-25 był dekoratorem, scenarzystą i asystentem reżysera, żeby w końcu zadebiutować jako reżyser w 1925. Od początku swojej kariery zajmował się wyłącznie filmem sensacyjnym, najpierw w Anglii (K. 99.10 s. 32-35), a później w Stanach. Uważał, że zbrodnia jest kamieniem ciśniętym w stojącą kałużę i powoduje fale na jej powierzchni. Z tym przekonaniem wzbogacił formułę gatunku kryminalnego, stosując precyzyjną narrację, stopniowanie i zawieszanie napięcia (®suspense), celowe mylenie widza i potęgowanie atmosfery zagrożenia. W 1930 zrealizował nietypowy dla swojej twórczości, detektywistyczny film-zagadkę (kto zabił?), w którym kulminacja następuje dopiero w finale i nie wynika z dramatu zagrożenia, jak w innych jego utworach. Było to "Morderstwo" ("Murder") wg sztuki Clemence'a Dane'a (zdjęcia: Jack Cox) z Herbertem Marshallem i Norah Baring. W 1939 wyjeżdża do ®Hollywood, gdzie kontynuuje i udoskonala swoją metodę twórczą. W jego obrazach pojawiają się coraz częściej freudowskie uwarunkowania psychoanalizy, utrata tożsamości, ironiczne traktowanie bohaterów i subiektywne widzenie wydarzeń. "Założeniom tematycznym podporządkowuje H. bez reszty pracę kamery i montaż, pozostając jednak zawsze dwuznaczny" (LRF s. 142-145). W czasie II WŚ. zrealizował m.in. dwa krótkie utwory o fr. Ruchu Oporu ("Bon Voyage" i "Aventure Malgache"), sensacyjnego "Sabotażystę" ("Saboteur" 1942) z Priscillą Lane i Robertem Cummingsem i wojenną "Łódź ratunkową" ("Lifeboat" 1943) wg Johna Steinbecka z Tallulah Bankhead i Williamem Bendixem. W tym okresie współpracował z operatorem Harrym Strad-lingiem (1910-70), autorem zdjęć do "Podejrzenia", późniejszym specjalistą od filmowania musicali. Szczytowym okresem twórczości H. były lata 50., kiedy powstały m.in.: "Nieznajomi z pociągu" z Robertem Walkerem, "Okno na podwórze" z Jamesem ®Stewartem i "Złodziej w hotelu" z Cary ®Grantem i Grace ®Kelly. Ze swojego "Człowieka, który za dużo wiedział" ("The Man Who Knew Too Much" 1934) nakręcił w 1955 remake pod tym samym tytułem z J. Stewartem, Doris ®Day i Danielem ®Gelinem, a w 1956 powstał obraz pt. "Kłopoty z Harrym" ("The Trouble with Harry") z Edmundem Gwennem, Johnem Forsythem i Shirley ®MacLain. w "Wyznaję" ("I Confess" 1953) szokował widzów pytaniem: czy ksiądz (Montgomery ®Clift) może nie wydać przestępcy, wiedząc o jego czynie ze spowiedzi?. W latach 60. poszerza swoje zainteresowania o thrillery ("Psychoza") i horrory (®"Ptaki"). Temat jego "Psychozy" był zresztą kontynuowany w 1983 przez Richarda Franklina i w 1986 przez odtwórcę głównej roli w pierwszej wersji, Anthony ® Perkinsa. "Rozdartą kurtyną" ("Torn Curtain" 1966) z Paulem ®Newmanem i Julie ®Andrews, włączył się z kolei w tematykę zimnej wojny. W latach 70. pozostawał nadal aktywny, współpracując z TV (program: "Alfred Hitchcock przedstawia") i realizując kilka filmów. H. firmował swoje obrazy pojawieniem się w nich osobiście w epizodzie na początku filmu. Jego entuzjastą był m.in. Françoise ®Truffaut, który napisał, że jest on jedynym na świecie filmowcem, który dokładnie wie czego chce i potrafi to osiągnąć. H. wyreżyserował łącznie ponad 60 filmów. W 1972 przyznano mu tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Columbia, a w 1979 uzyskał tytuł szlachecki (Sir) od królowej Elżbiety II.

Filmy:

"Ogród rozkoszy" ("The Pleasure Garden" 1925, debiut), "Lokator" ("The Lodger" 1926), "Łatwa ciota" ("Easy Virtue" 1928) wg Noëla Cowarda, "Szantaż" a. "Męka milczenia" ("Blackmail" 1929), "Wiedeńskie walce" ("Waltzer from Vienna" 1933), "39 kroków" a. "39 stopni" ("39 Steps" 1935), "Bałkany" a. "Ashenden" ("The Secret Agent" 1936) wg Somerseta Maughama, "Tajny agent" a. "Sabotaż" ("Sabotage" 1936), "Dama zniknęła" ("Lady Vanishes" 1938), "Karczma Jamajka" ("Jamaica Inn" 1939), "Rebeka" ("Rebecca" 1940, Oscar) wg Daphne du Maurier, "Podejrzenie" ("Suspicion" 1941, Oscar dla Joan Fontaine), "W cieniu podejrzenia" ("Shadow of a Doubt" 1943), "Urzeczona" a. "Zaklęty" ("Spellbound" 1945), "Osławiona" ("Notorious" 1946), "Akt oskarżenia" ("The Paradine Case" 1947), "Sznur" ("The Rope" 1948), "Trema" ("Stage Fright" 1950), "Nieznajomi z pociągu" ("Strangers on a Train" 1951), "M. jak morderca" ("Dial M. for Murder" 1953-54), "Okno na podwórze" ("Reap Window" 1954), "Złodziej w hotelu" ("To Catch a Thief" 1955, Oscar za zdjęcia Roberta Burksa), "Pomyłka" ("The Wrong Man" 1956-57), "Zawrót głowy" ("Vertigo" 1958), "Północ, północny-zachód" ("North by Northwest" 1959), "Psychoza" a. "Psyche" ("The Psycho" 1960), "Ptaki" ("The Birds" 1963), "Marnie" (1964), "Szał" ("Trenzy" 1972), "Intryga rodzinna" ("Family Plot" 1975).

Publikacje:

"Footnotes to the Film", London 1937.

Literatura:

Stanisław Grzelecki: "W świecie Alfreda Hitchcocka" w: id. "3 000 metrów sensacji" s. 49-57, FAW 1957, Françoise Truffaut: "La Cinema selin Hitchcock", Paris 1966, Janusz Skwara: "Hitchcock", WAiF 1974, John Russel Taylor: "The Life and Work of Alfred Hitchcock. The Autorised Biography", London-Boston 1978, Donald Spoto: "The Life of Alfred Hitchcock: The Dark Side of Genius", New York 1932, Neil Sinyard: "The Films of Alfred Hitchcock", London 1986.

 

HOFFMAH Dustin,

ur. 1937 w Los Angeles, aktor (fot. 1). Studiował w ®Actor's Studio, a poznane tam metody Lee ®Strasberga: przeżywanie, behawioryzm, psychoanaliza, ukryta ironia i skłonność do neurotycznego zachowania, pozostały na stałe w jego kreacjach. Debiutował "Absolwentem" Mike'a ®Nicholsona. Bohater tego utworu, niedojrzały, nadwrażliwy i niewysoki (168 cm) młody człowiek, był zaprzeczeniem panującego dotychczas w amer. kinie typu "mocnego mężczyzny". Nazwano go antybohaterem i antygwiazdorem nr 1. W następnych rolach H. nawiązywał coraz częściej, "chociaż zapewne nieświadomie lub niezupełnie świadomie, do postaci, tematu, archetypu wolterowskiego Kandyda" (GW s. 78-81). Odnosi sukces tragiczną, postacią małego złodziejaszka Ratso w "Nocnyn kowboju" Johna ®Schlesingera, ale już ambitny ®antywestern "Mały wielki człowiek" Arthura ®Penna, w którym przekształcał się z młodzieńca wychowanego wśród Indian w "prawdziwego człowieka" w średnim wieku, a później w 121-letniego starca, nie miał dobrej prasy. Swoją obecną pozycję w ®Hollywood umacnia dopiero obrazami: "Nędzne psy" Sama ®Peckinpaha i "Wszyscy ludzie prezydenta" Alana J. ®Pakuli z Robertern ®Redfordem, rekonstruującym aferę Watergate. Po pochwałach krytyki, został wówczas uznany za aktora mogącego zagrać każdą postać. Wcielił się nawet w kobietę w "Tootsi" Sydneya ®Pollacka, a rolą męża, poświęcającego się wychowaniu dziecka po odejściu żony (Maryl ®Streep), w "Sprawie Kramerów" Roberta Bentona, spowodował zmianę stosunku opinii amer. do feminizmu. Nb. jego partnerka z tego obrazu, określiła go jako najcudowniejszy stop altruisty i egoisty. H. pragnie jednak być największym aktorem swoich czasów i na pewno należy do ścisłej grupy kandydatów do tego tytułu. Laureat dwóch ®Oscarów (1979 i 88), jest perfekcjonistą aktorstwa, pracując nad każdym szczegółem swojej roli. Twierdzi, że nie boi się upadków. "Boję się tylko, że nie zdążę wejść na szczyt!".

Filmy:

"Absolwent" (''The Graduate" 1967), "Nocny kowboj" ("Midnight Cowboy" 1968), "John i Mary" (1969), "Kim Jest Harry Kellerman i dlaczego mnie prześladuje?" ("Who is Harry Kellerrnan and Why is He Saying those Terrible Things about Me?" 1970), "Mały wielki człowiek" ("Little Big Man" 1970), "Nędzne psy" ("Straw Dogs" 1971), "Alfredo, Alfredo" (1972), "Papillon" 1973), "Lenny" (1974), "Wszyscy ludzie prezydenta"' ("All the President's Men" 1976), "Maratończyk" ("Marathon Man" 1977), "Agatha" (1978-79), "Sprawa Kramerów" ("Kramer versus Kramer" 1979, Oscar), "Tootsie" (1982), "Śmierć komiwojażera" ("The Death of Salesman" 1985), "Ishatar" (1987), "Rain Man" (1988, Oscar), "Dick Tracy" (1989), "Rodzinny interes" ("Family Business" 1989), "Hook" (1991), "Billy Bathgate" (1992), "Przypadkowy bohater" ("Accidental Hero" 1992), "American Buffalo" (1995), "Epidemia" ("Outbreak" 1995).

Literatura:

Douglas Brode: "The Films of Dustin Hoffman", Secaucus, New Jersey 1983, Jeff Lenburg: "Dustin Hoffman: Hollywood's Anti-Hero", New York 1983, Patrick Agan: "Hoffman vs. Hoffman: The Actor and the Man", London 1986, Ronald Bergan: "Dustin Hoffman", Warszawa 1992, Michael Freedland: "Dustin", ib. 1992.

 

HOFFMAN Jerzy,

ur. 1932 w Krakowie, reżyser. W 1955 ukończył ®WGIK. Najpierw, wspólnie z Edwardem Skórzewskim (ur. 1930) realizował filmy dokumentalne w WFD, a od 1963 – fabularne. Począwszy od 1965 reżyseruje samodzielnie. M.in. przeniósł na ekran całą trylogię Henryka Sienkiewicza w formie historycznych ®supergigantów. Jego zrealizowany jako pierwszy, "Pan Wołodyjowski" z Tadeuszem ®Łomnickim, film realistyczny w kolorycie i zdyscyplinowany narracyjnie, jest daleki od emfazy stylistycznej. "Zachowuje jednak cały patos dawnego patriotycznego przesłania" (Rafał Marszałek). "Potop" z Danielem ®Olbrychskim i Małgorzatą ®Braunek uzyskał nominację do ®Oscara. W 1999 powstał megahit (koszt prod.: 28 mln. złotych), "Ogniem i mieczem" z Izabellą Scorupco (Helena), Michałem Żebrowskim (Jan Skrzetuski) i Aleksandrem Domogarowem (Bohun). Nb. wg Małgorzaty Pośpiech, pol. kino historyczne ma specyficzny charakter, polegający na wyeksponowaniu narodowej odrębności, dramatu narodowego ujętego w formę wielkiego widowiska. Od 1980 H. jest kierownikiem artystycznym ZF "Zodiak", a w 1983-90 był wiceprezesem SFP.

Filmy:

"Gangsterzy i filantropi" (1963), "Prawo i pięść" (1964), "Trzy kroki po ziemi" (1965), "Ojciec" (1967, tv), "Pan Wołodyjowski" (1969), "Potop" (1971, Grand Prix FPFF), "Trędowata" (1976) wg Heleny Mniszek, "Do krwi ostatniej" (1978, nagr. FPFF), "Znachor" (1982) wg Tadeusza Dołęgi-Mostowicza, "Wedle wyroków Twoich" ("Zu freiwild verdammt" 1983, koprod. pol.-niem.) wg Paula Hengge'a, Arta Bernta i Bogdana Wojdowskiego, "Piękna nieznajoma" (1993) wg Aleksieja hr. Tołstoja, "Ogniem i mieczem" (1999).

Literatura:

Barbara Wachowicz: "Filmowe przygody małego rycerza", WAiF 1971, Stanisław Janicki: "Hoffman Jerzy" w: id. "Film polski od A do Z" s. 184-185, WAiF 1972, Maria Oleksiewicz: "535 dni Potopu", WAiF 1975, Rafał Marszałek: "Nurt adaptacyjny" w: HFP t. 6 s. 68-80, WAiF 1994, Małgorzata Pośpiech: "Mit a historia. "Potop" J. Hoffmana" w: "Kino-film: poezja optyczna?" s. 227-239, UWr 1995. Stanisław Zawiśliński: "Hoffman. Chuligana żywot własny", Warszawa 1999.

 

HOLDEN William

(William Franklin Beedle), ur. 1918 w O'Fallon (Illinois, USA), zm. 1981 w Santa Monica (k. Los Angeles), aktor. Na ekranie debiutował w 1938, a krytyka zauważyła go już w "Złotym chłopcu" Roubena ®Mamouliana z Barbarą ®Stanwyck. Grał w różnych gatunkach i formach, przeważnie typowych, zadbanych i sprawnych Amerykanów, np. w "Pikniku" Joshuy ®Logana wg Williama Inge'a z Kim ®Novak. Występwał także w super gigantach, jak ang. "Most na rzece Kwai" Davida ®Leana z Aleckiem ®Guinnessem. Od lat 70. mieszkał w Genewie, gdzie miał udziały w dochodowym przedsiębiorstwie. Działał aktywnie w organizacjach zajmujących się ochroną środowiska.

Filmy:

"Niewidzialne piętno" ("Invisible Stripes" 1939), "Złoty chłopiec" ("Golden Boy" 1939), "Nasze miasto" ("Our Town" 1940), "Texas" (1941), "Bulwar Zachodzącego Słońca" ("Sunset Boulevard" 1950), "Urodzona wczoraj" ("Born Yesterday" 1951), "Niebieski księżyc" ("The Moon is Blue" 1953), "Stalag 17" (1953, Oscar), "Sabrina" (1954), "Rada nadzorcza" ("Executive Suite" 1954), "Piknik" ("Picnic" 1955-56), "Mosty na Toko-Ri" ("The Bridges at Toko-Ri" 1956), "Most na rzece Kwai" ("The Bridge on the River Kwai" 1957), "Klucz" ("The Key" 1958), "Diabeł nigdy nie śpi" ("Satan Never Sleeps" 1962), "Szpieg mimo woli" ("The Counterfeit Traitor" 1962), "Alvarez Kelly" (1966), "Casino Royale" (1967), "Dzika banda" ("The Wild Bunch" 1969), "Mściciele" ("The Revengers" 1972), "Płonący wieżowiec" ("The Towering Inferno" 1974), "Sieć" ("Network" 1976), "Fedora" (1978), "Ashanti" (1979), "S.O.B. " (1981).

 

HOLLAND Agnieszka,

ur. 1948 w Warszawie, reżyser i scenarzystka. W 1971 ukończyła praską FAMU, a w 1975 debiutowała tv "Wieczorem u Abdona" wg Jarosława Iwaszkiewicza. w "Aktorach, prowincjonalnych" z Tadeuszem Hukiem poruszyła problem zablokowania potencji twórczych. Współtworząc kino ®niepokoju moralnego uważała, że ponieważ duże obszary naszego życia, nawet rodzinnego, nie były pokazywane do połowy lat 70., trzeba teraz (1976-81) to zrobić. Od wprowadzenia stanu wojennego w 1981, mieszka i tworzy na Zachodzie, gdzie zdobyła uznanie krytyki i widzów. Np. Jeff Menon napisał w "The Hollywood Reporter" o jej "Olivierze", że jest to wybitny film zrealizowany przez wybitnego twórcę. Jej paradokumentalny "Zabić księdza" z Christopherem Lambertem i Edem Harrisem relacjonował zamordowanie ks. Jerzego Popiełuszki w 1984 przez trzech funkcjonariuszy SB, a "Europa, Europa" (Złoty Glob" 1992) także został oparty na autentycznym wydarzeniu – przeżyciach żyd. chłopca w czasie II WŚ.: najpierw w stalinowskich Pionierach, a później w Hitlerjugend. Obecnie H. uważa, że aby zrozumieć dzisiejszy świat, musimy zrozumieć samych siebie. "Jest to naturalny proces, tym bardziej, że nasze czasy odznaczają się wielką ambiwalencją, nie wiadomo gdzie jest dobro, a gdzie zło". Jako aktorka wystąpiła m.in. w "Bliźnie" (1976) Krzysztofa ®Kieślowskiego i w "Przesłuchaniu" (1981-89) Ryszarda ®Bugajskiego. Jej siostra, Magdalena Łazarkiewicz (żona reż. Piotra Ł.), również jest reżyserem filmowym (i teatralnym).

Filmy:

"Niedzielne dzieci" (1976, tv, nagr. MFF w Mediolanie), "Zdjęcia próbne" (1977, współreż.: Paweł Kędzierski i Jerzy Domaradzki) z H., "Aktorzy prowincjonalni" (1979, nagr. FIPRESCI MFF w Cannes), "Gorączka" (1981, Złoty Lew Gdański VIII FPFF), "Kobieta samotna" (1981, tv), "Gorzkie żniwa" ("Bittere Ernte" 1984-85), "Zabić księdza" ("To Kill a Priest" a. "Le Complot" 1987-88), "Europa, Europa" (1990), "Olivier, Olivier" (1991), "Tajemniczy ogród" ("The Secret Garden" 1993) wg Frances Hodgson Burnett, "Całkowite zaćmienie" ("Total Eclipse" 1995), "Plac Waszyngtona" ("Washington Square" 1997) wg Henry'ego Jamesa.

Scenariusze:

"Bez znieczulenia" (1978) reż. Andrzej Wajda, "Danton" (1982-83) id., "Miłość w Niemczech" (1983-84) id. wg Rolfa Kochhutha.

Publikacje:

"Musimy zrozumieć samych siebie", rozmowa z Przemysławem Wielgoszem w: "'Wiadomości Kulturalne" 97.45 s. 23.

Literatura:

Maria Kornatowska: "Wodzireje i amatorzy", WAiF 1990, "Holland" w: K. 92.10 s. 12-13, Stanisław Zawiśliński: "Reżyseria: Agnieszka Holland", Warszawa 1995.

 

HOLLYWOOD,

największy ośrodek filmowy USA, uważany za światową stolicę kinematografii. Zostało założone w 1886 jako osada w stanie Kalifornia, w 1903 uzyskało prawa miejskie, a obecnie jest dzielnicą m. Los Angeles, położoną u podnóża gór Santa Monica. Topograficznie pojęcie to jest umowne, ponieważ część wytwórni mieści się poza granicami administracyjnymi dzielnicy. Nazwa H. (d. ind. La Cahueuga), pochodzi od ang. słów "holly" (ostrokrzew) i "wood" (las) i została mu nadana w 1857 przez żonę (Diadę) osadnika tych terenów, Horacego Wilcoxa. M 1908-10, Cecil B. ®De Mlille i David. W. ®Griffith odkryli walory tej okolicy dla realizacji filmów. Od 1913 miejscowość staje się centrum amer. kina i jego produkcji, ze względu na swój klimat (duża ilość dni słonecznych) oraz urozmaicone warunki geofizyczne i biologiczne. Przyczyniła się do tego także działalność ®trustu patentowego w Nowym Jorku i Chicago, która spowodowała ucieczkę "niezależnych" w bardziej bezpieczne miejsce (blisko Meksyku). Swój "złoty wiek" przeżyło H. w latach 20. w wyniku osiągniętych sukcesów finansowych i artystycznych ®Wielkiej Ósemki, oraz łatwości z jaką Kultura amer. adaptuje na swoim terenie ludzi sztuki z innych kontynentów, przede wszystkim z Europy. Przyjeżdżali tu reżyserzy i aktorzy z całego Świata, by przeżywać swoje wzloty i upadki, bowiem miejsce to ma "dla jednych gorzki smak porażki, czy może tylko rozczarowania, dla innych staje się katapultą sukcesu. Także finansowego" (Zbigniew Rogowski). W różnych okresach, 50-70 wytwórni produkowało tu 160-700 filmów rocznie. Współcześnie jest to największe skupisko twórców kina, oraz siedziba ®Akademii Filmowej, przyznającej corocznie swoje ®Oscary. W H. zarejestrowanych jest 276 zawodów związanych z kinematografią.

Znajdują, się tu studia tv i rozgłośnie radiowe, spółki reklamowe, wytwórnie kostiumów i akcesoriów filmowych, oraz liczne teatry i kina, m.in. Huntington Hartford Theatre i Chiński Teatr Grammana, gdzie w latach 30. odbywały się wszystkie premiery. Również teraz ma tu miejsce wiele pierwszych projekcji, a na chodniku odciśnięte są podpisy gwiazd amer. kina, oraz ślady ich rąk i stóp ("pasaż sławy"). Nazwiska b. licznych postaci filmu umieszczone są wzdłuż całej, głównej ulicy H., nazwanej Aleją Gwiazd. Ozdobą tego "Tinsel Town" (miasto blichtru) jest słynna muszla koncertowa "Hollywood's Bowl" zaprojektowana przez wybitnego architekta amer. Franka L. Wrighta, a jego znakiem firmowym – duży, oświetlony napis "Hollywood" na wzgórzach Santa Monica. Każda jego litera ma 10×16,6 m. Gwiazdy zamieszkujące dawniej wille przy Bulwarze Zachodzącego Słońca (Sunset Boulevard), przeniosły się przeważnie na sąsiednie Wzgórza Beverly (Beverly Hills), Bel Air i Santa Monica, ale ich życie prywatne w dalszym ciągu jest częstą pożywką dziennikarską wielu sensacji i skandali towarzyskich. "Bowiem nie film, lecz atmosfera, jaką wokół niego tworzono, była prawdziwym budulcem hollywoodzkiej fabryki snów" (Jerzy Włosek). Część terenu ®"Universal" (zw. "Universal City") udostępniona Jest zwiedzającm i zorganizowana na wzór ®"Disney landu". Można tu obejrzeć inscenizacje westernu, filmu gangsterskiego lub science-fiction, a na jego uliczkach spotkać sobowtóry dawnych bohaterów ekranu. W H. na Wydz. Filmowym Uniwersytetu Płd. Kaliforni (USC) kształcą się przyszli reżyserzy, operatorzy i producenci, a na dziesiątkach prywatnych kursów – adepci sztuki aktorskiej. Ta "fabryka snów", chociaż coraz bardziej zdominowana przez TV i wolną konkurencję, w dalszym ciągu jest synonimem amer. kina i wg Z. Rogowskiego, ma magiczną siłę przyciągania, poprzez wielki przemysł rozrywkowy, wielkie pieniądze i wielkie gwiazdy.

Literatura:

John Baxter: "Sixty Years of Hollywood", South Brunswick-New York 1975, Zbigniew K. Rogowski: "Oni i Hollywood", WL 1982, Barry Norman: "The Story of Hollywood, New York 1987, Jola Czaderska-Hayek: "Mój Hollywood", KAW Poznań 1990, Jerzy Włosek: "Hollywood w oparach skandalu", KAW Łódź 1990, "Historia Hollywood", Warszawa 1994.

 

HOLLYWOOD TEN,

®Dziesięciu z Hollywood.

 

HOLMES Sherlock,

postać literacka z serii powieści detektywistycznych pisanych w 1891-1925 przez Arthura Conan Doyle'a (1859-1930). Mistrz obserwacji, dedukcji i analizy psychologicznej, grający na skrzypcach kokainista i amator sztuk pięknych, "z nieodłączną fajką w zębach, nie zdradzający nigdy, aż do ostatniej chwili swoich planów" (Władysław Kopaliński). Jego przyjacielem, nieodstępnym towarzyszem, komentatorem i kronikarzem działań, był dr John Watson. Wg ®Guinnessa, H. jest najczęściej portretowaną na ekranie postacią. W 211 obrazach wyprodukowanych w 1900-93, kreowało go 75 aktorów. W 1985 Barry Levinson pokazał czasy szkolne tego bohatera w "Piramidzie strachu" ("The Pyramid of Fear") i wyjaśnił dlaczego się nie ożenił.

Filmy z H.:

"Szara dama" ("Den Graa Dame" 1909, w roli H.: Viggo Larsen), "The Stolen Papers" (1912, Georges Treville), "Sherlock Holmes contra Dr Mors" (1914, Ferdinand Bonn), "Black Sherlock Holmes" (1918, Sam Robinson), "Der Mord im Splendid Hotel" (1919, Kurt Brenkendorf), "The Abbey Grange" (1922, Eille Nor-wood), "Sherlock Holmes" (1922, John Barrymore), "Der Mann, der Sherlock Holmes war" (1937, Hans Albers), "Pies Baskervillów" ("The Hound of Baskervilles" 1939, Basil Rathbone), "Morderstwo w majestacie prawa" ("Murder by Decree" 1979, Christopher Plummer), "Bez śladu" ("Without a Clue" 1988, Michael Caine, pastisz), "Klątwa" ("The Crucifier of Blood" 1991, Charlton Heston).

Literatura:

Władysław Kopaliński: "Sherlock Holmes" w: id. "Słownik mitów i tradycji kultury" s. 1060-1061, PIW 1993.

 

HOLOGRAFIA,

współczesna technika realizacji filmu ®plastycznego (trójwymiarowego) z użyciem lasera. Sam zapis h. został wynaleziony już w 1947 przez bryt. fizyka (węg. pochodzenia), Denisa Gabora, a zastosował go po raz pierwszy w filmie Wiktor Komar z Inatytutu Badań Filmowych i Fotograficznych w Moskwie, w 1977. Jednym z pierwszych obrazów w pełni zrealizowanych tą metodą był "Kapitan Eo" ("Captain Eo" 1987) Francisa Forda ®Coppoli z Michaelem Jack-sonem i Anjeliką ®Huston.

 

HOLOUBEK Gustaw,

ur. 1923 w Krakowie, aktor i reżyser W 1947 ukończył Państwowe Studium Dramatyczne, a w 1949 krak. WSA. Debiutował w 1947 na scenie Starego Teatru, i w 1953 epizodem (Feliks Dzierżyński) na ekranie. W 1949-56 występował w Katowicach, a od 1958 w Warszawie ("Dramatyczny", "Narodowy", "Ateneum"). H. jest wybitnym aktorem intelektualnym. Nie wciela się w graną przez siebie postać, tylko wyobraża sobie, że nią jest. Podobnie jak Louis ®Jouvet, należy do tych wykonawców, którzy nie tylko stwarzają siebie na scenie lub ekranie, ale "stwarzają także świat wokół siebie. Użyczają mu kolorytu i wyrazu" (AFP s. 42-44). Do jego ważniejszych ról filmowych należą: Kuba w "Pętli" Wojciecha J. ®Hasa wg Marka Hłaski, gestapowiec Steinhagen w "Czasie przeszłym" Leonarda ®Buczkowskiego wg Andrzeja Szczypiorskiego, Żyd w "Białym niedźwiedziu" Jerzego ®Zarzyckiego i Dziadzio we "Wspólnym pokoju" W. Hasa wg Zbigniewa Uniłowskiego. W 1989-91 był senatorem RP, a od 1991 jest profesorem PWST. Zajmuje się także reżyserią teatralną i tv. W 1976 zrealizował ekranizację "Mazepy" Juliusza Słowackiego, ze swoją żoną, Magdaleną ®Zawadzką w roli Amelii i Zbigniewem ®Zapasiewiczem jako król Jan Kazimierz.

Filmy:

"Żołnierz zwycięstwa" (1953, debiut), "Pętla" (1958), "Pożegnania" (1958), "Biały niedźwiedź" (1959), "Wspólny pokój" (1960), "Czas przeszły" (1961), "Spotkanie w "Bajce" (1962), "Gangsterzy i filantropi" (1963), "Naprawdę wczoraj" (1963), "Prawo i pięść" (1964), "Rękopis znaleziony w Saragossie" (1964), "Salto" (1965), "Marysia i Napoleon" (1966), "Gra" (1969), "Jak daleko stąd, jak blisko" (1971), "Pejzaż z bohaterem" (1971), "Pokój z widokiem na morze" (1978), "Szpital Przemienienia" (1979), "Dziecinne pytania" (1981), "Zygfryd" (1986), "Weryfikacja" (1987), "Lawa" (1989), "Oczy niebieskie" (1994), "Księga wielkich życzeń" (1997), "Ogniem i mieczem" (1999).

Publikacje:

"Władca wyobraźni", rozmowa z Marią Kornatowską w: K. 98.7/8 s. 18-21.

 

HOMAGE

(łac. "homagium" – hołd), świadome nawiązanie do określonego obrazu, twórcy lub szkoły, "będące wyrazem szacunku i hołdu składanego mistrzowi" (STF s. 119-120) lub sztuce filmowej. H. stosowali m.in. autorzy ®nowej fali (np. Jean-Luc ®Godard i François ®Truffaut), Peter ®Bogdanovich i Woody ®Allen ("Cienie i mgła" 1991). Także Gleb ®Panfiłow w swoim "Początku" (1970) przyjął tę formę w stosunku do ®"Męczeństwa Joanny d Arc" (1928) Carla Theodora ®Dreyera, a Brian ®De Palma w "Stroju zabójcy" (1980) do "Psychozy" (1960) Alfreda ®Hitchcocka.

 

HOMOLKA Oscar,

ur. 1901 w Wiedniu, zm. 1978 w Sussex (Anglia), aktor. Najpierw występował w zespole Maxa Reinhardta i w niem. filmach niemych, a od 1929 – dźwiękowych, w 1933 wyemigrował do wlk. Bryt., gdzie m.in. zagrał Mr Verloca, właściciela małego kina i równocześnie członka tajnej organizacji terrorystycznej w "Tajnym agencie" Alfreda ®Hitchcocka z Sylvia ®Sidney i Desmond Tester. W 1937 wyjechał do ®Hollywood i tu wystąpił w ponad osiemdziesięciu rolach charakterystycznych, wśród nich w "Ognistej kuli" Howarda ®Hawksa (scenariusz: Billy ®Wilder i Charles Brackett) z Garym ®Gooperem i Barbarą ®Stanwyck (zdjęcia: Gregg ®Toland).

Filmy:

"Tragedia dziewczyny ulicznej" ("Dirnen tragodie" 1927), "Dreyfus" (1930), "Rhodes of Africa" (1936), "Tajny agent" ("Sabotage" 1936), "Ognista kula" ("Ball of Fire" 1941), "Droga do Maroka" (1942), "Hostages" (1943), "I Remember Mama" (1948, nominacja do Oscara), "Słomiany wdowiec" ("The Seven Year Itch" 1955), "Wojna i pokój" ("War and Peace" 1956), "Funeral in Berlin" (1966), "Nasiono tamarindy" (1974).

 


Strona główna |  o Autorze |  wprowadzenie |  A |  B |  C |  D |  E |  F |  G |  H |  I |  J |  K |  L |  M |  N |  O |  P |  R |  S |  T |  U |  V |  W |  X |  Y |  Z

 Copy right:  Andrzej A. Czerwiński .