Henryk Czerwiński    

Leksykon Sztuki Filmowej  

 wprowadzenie


Strona główna
o Autorze
wprowadzenie
A
B
C
D
E
F
G
H
I
J
K
L
M
N
O
P
R
S
T
U
V
W
X
Y
Z

"Leksykon sztuki filmowej" przeznaczony jest dla wszystkich którzy nieprofesjonalnie interesują się filmem i kulturą. Obejmuje on całą historię kina, od dnia jego powstania, 28 grudnia 1895, do końca XX w., a także "prehistorię" filmu (1839-95).

Sztuka filmowa, jako jedna z wiodących w kulturze mijającego wieku, została powiązana z rozwojem jej teorii i techniki. Uwzględniono także wzajemny wpływ na siebie różnych gałęzi sztuki (intertekstualność), oraz cezurę zmiany estetyki całej twórczości artystycznej, która w latach 70. z dominacji racjonalnej (konstruktywizm) przekształciła się w intuicyjną (postmodernizm). Ze względu na temat (film jako sztuka), nota bene jeden z pierwszych w takim ujęciu również w zagranicznych encyklopediach filmowych, przyjęto zasadę akcentowania humanistycznych aspektów kina, częściowo już historycznych. Zresztą dzięki projekcjom starych filmów, np. w telewizji, przeszłość istnieje w tym zakresie na równych prawach ze współczesnością.

Oprócz haseł osobowych, terminów rzeczowych i pojęciowych, szkół i kierunków, gatunków i rodzajów, kinematografii narodowych, wytwórni, książek i czasopism, leksykon zawiera również 126 ilustrowanych fotosami tytułów filmów. Są to dzieła, które tworzą kanon historii sztuki filmowej i miały istotny wpływ na jej kształtowanie. Łącznie z pozycjami odsyłaczowymi publikacja składa się z ok. 2 500 haseł, w tym ponad 1 200 biogramów. Korzystanie z zawartości merytorycznej leksykonu ułatwiają odsyłacze oraz indeks (tytułów filmów).

Zestawy wybranych filmów (do trzydziestu pozycji) w hasłach osobowych dotyczą związanego z kinem zawodu przytoczonego na pierwszym miejscu. "W przypadku scenarzystów i teoretyków są to utwory przez nich reżyserowane, ponieważ scenariusze zestawione są oddzielnie. Przy nazwiskach osób nie związanych bezpośrednio z kinem lub nie posiadających własnego wyrazu hasłowego, ale ważnych dla tematu, podano rok ich urodzenia i ewentualnie zgonu.

Imiona twórców obcych mają wersję oryginalną, z wyjątkiem znanych pisarzy, dramaturgów i publicystów, gdzie podano ich polskie odpowiedniki, jak w przekładach książek. W powtórzeniach imiona zostały zastąpione inicjałami.

Wymieniony przy tytule rok produkcji filmu jest najczęściej podawanym w źródłach i przeważnie jest to data jego prapremiery. Data podwójna oznacza na ogół rok zakończenia produkcji i pierwszego publicznego pokazu, ale w przypadku wyjątkowo długiej realizacji (np. serialu), może także określać czas jego tworzenia.

Podana przy haśle literatura przedmiotu (do sześciu pozycji), jest integralną częścią hasła i służy poszerzeniu informacji w nim zawartych. Spis (chronologiczny i alfabetyczny) filmów hasłowych, zestawienie fotosów o raz skorowidz (indeks) wszystkich wymienionych w leksykonie filmów, znajdują się na końcu opracowania.

Zastosowano skróty ogólnie przyjęte w encyklopediach i słownikach. Wyraz hasłowy "powtarzający się w tekście określony jest pierwszą literą każdego słowa, z opuszczeniem ewentualnego cudzysłowia. Znak ® jest odsyłaczem do innego hasła. Skrót I WŚ. oznacza pierwszą wojnę Światową (1914-1918), a II WŚ. – drugą, (1939-1945). W przypadku przytoczenia dwóch różnych tytułów tego samego utworu przyjęto skrót a. (albo), natomiast przy datach wyeliminowany został wyraz "rok". Brw. zastępuje zwrot "bez roku wydania", ed. w publikacjach zagranicznych to "editor" (redaktor, wydawca), ib. jest skrótem łacińskiego "ibidem" (tamże, w tym samym miejscu), id. oznacza "idem" (ten sam, to samo), ead. – "eadem" (ta sama), a nb. to "nota bene" (zauważ dobrze, prawdę mówiąc). Skrócono także następujące przymiotniki: czarno-biały, krakowski, międzynarodowy, naczelny, telewizyjny (tv), uniwersytecki, warszawski, zagraniczny i założony. Wyrazy: kino, obraz i utwór są często synonimem filmu. Użyte skróty: narodowościowe, instytucji, filmowych czasopism polskich i powtarzającej się literatury, objęte są oddzielnymi zestawieniami. Przeważnie zrezygnowano ze stosowania skrótu przy odsyłaczach i na końcu zdania.

Podstawą układu leksykonu jest kolejność liter alfabetu polskiego. Znaki diakrytyczne języków obcych nie mają wpływu na miejsce. Hasła składające się z dwu lub więcej wyrazów szeregowano jako jeden ciąg liter.

Praca ma charakter popularny, ale podbudowana jest materiałem źródłowym z ponad 1 200 książek i z kilkuset artykułów. Dobór haseł wynika z perspektywy widza i czytelnika polskiego, a jeśli okaże się, że "Leksykon sztuki filmowej" jest również książką do czytania, to będzie to przede wszystkim zasługą licznych cytatów z publikacji naszych najlepszych filmoznawców.

 

Wykaz skrótów narodowościowych i etnicznych:

afryk.             – afrykański

alg.             – algierski

amer.             – amerykański

ang.             – angielski

argent.             – argentyński

austr.             – austriacki

austral.             – australijski

azjat.             – azjatycki

belg.             – belgijski

braz.             – brazylijski

bryt.             – brytyjski

bułg.             – bułgarski

chin.             – chiński

czechosłow.             – czechosłowacki

czes.             – czeski

duń.             – duński

egip.             – egipski

europ.             – europejski

fiń.             – fiński

fr.             – francuski

gr.             – grecki

gruz.             – gruziński

hind.             – hinduski

hiszp.             – hiszpański

holend.             – holenderski

ind.             – indiański

irl.             – irlandzki

jap.             – japoński

jug.             – jugosłowiański

kan.             – kanadyjski

kor.             – koreański

kub.             – kubański

łac.             – łaciński

meks.             – meksykański

mong.             – mongolski

niem.             – niemiecki

norw.             – norweski

orm.             – ormiański

pol.             – polski

port.             – portugalski

radz.             – radziecki

ros.             – rosyjski

rum.             – rumuński

serb.             – serbski

słow.             – słowacki

szkoc.             – szkocki

szw.             – szwedzki

szwajc.             – szwajcarski

ukr.             – ukraiński

węg.             – węgierski

wł.             – włoski

żyd.             – żydowski

 

Wykaz skrótów państw, instytucji i organizacji (bez wyrazów hasłowych):

AA            – Agencja Autorska

ABG            – American Broadcasting Corporation

ACE            – American Cinema Editors
– Stowarzyszenie Amerykańskich Montażystów

ADF            – Agencja Dystrybucji Filmowej

ADIA            – Consorzio Cinematografico Autori e Direttori Italiani Associati
– Spółdzielnia Kinematograficzna Stowarzyszenia Włoskich Autorów i Reżyserów Filmowych

AF            – Agencja Filmowa

AFI            – American Film Institute
– Amerykański Instytut Filmowy

AICS            – Association Internationale du Cinéma Scientifique
– Międzynarodowe Stowarzyszenie Filmu Naukowego

AIP            – American International Pietures

AK            – Armia Krajowa

AKF            – Amatorski Klub Filmowy

ALT            – American Laboratory Theatre
– Amerykański Teatr Laboratorium

AP            – Ameryka Północna

ASC            – ®American Society of Cinématographers
– Amerykańskie Towarzystwo Operatorów Filmowych

ASIFA            – Association Internationale du Film d'Animation
– Międzynarodowe Stowarzyszenie Filmu Animowanego

ASP            – Akademia Sztuk Pięknych

BAFTA            – British Acaderay of Film and Television Arts
– Brytyjska Akademia Sztuki Filmowej i Telewizyjnej

BBC            – British Broadcasting Corporation
– Brytyjska Korporacja Radiofoniczna

BFA            – British Film Award
– Nagroda Filmu Brytyjskiego

BFI            – Britisk Film Institute
– Brytyjski Instytut Filmowy

BIP            – Biuro Informacji i Propagandy przy KG AK

CASA            – Le Club des Amis du Septieme Art
– Klub Przyjaciół Siódmej Sztuki

CATV            – Community Antenna Television
– Przewodowa Antena Telewizyjna

CBS            – Columba Broadcasting System Inc.

CIA            – Central Intelligence Ageney
– Centralna Agencja Wywiadowcza

CIFEJ            – Centre International du Film pour l'Enfance et la Jeunesse
– Międzynarodowe Centrum Filmu dla Dzieci i Młodzieży

CK            – Cesarsko-królewski (dot. Austro-Węgier)

COK            – Centralny Ośrodek Metodyki Upowszechniania Kultury

CPARA            – Centralna Poradnia Amatorskiego Ruchu Artystycznego

CRZZ            – Centralna Rada Związków Zawodowych

CWF            – Centrala Wynajmu Filmów

DGA            – Director's Guild of America
– Stowarzyszenie Reżyserów Amerykańskich

DKF            – ®Dyskusyjny Klub Filmowy

ECS             – European Cinema Society
– Stowarzyszenie Kina Europejskiego

EFDO             – European Film Distribution Office
– Stowarzyszenie Wspierania Dystrybucji Filmu Europejskiego

EMB            – Empire Marketing Board
– Państwowy Urząd Aprowizacyjny

EOC            – Escuela Oficial de Cinematografia
– Szkoła Filmowa w Madrycie

FAMU            – Filmova Akademia Muzickych Umeni
– Filmowa Akademia Sztuk Pięknych w Pradze

FAW            – Filmowa Agencja Wydawnicza w Warszawie

FBI            – Federal Bureau of Investigation
– Federalny Urząd Śledczy

FCG            – Federal Communications Comission
– Federalna Komisja Komunikacyjna

FERA            – Federation Internationale de Realisateurs Audiovisuels
– Europejska Federacja Reżyserów Filmowych.

FFA            – Federacja Filmu Amatorskiego

FIAF            – Federation Internationale des Archives du Film
®Międzynarodowa Federacja Archiwów Filmowych

FICG             – Federation Internationale de Cine-Clubs
– Międzynarodowa Federacja Dyskusyjnych Klubów Filmowych

FKF            – Federacja Klubów Filmowych

FN            – Filmoteka Narodowa

FP            – Filmoteka Polska

FPFF            – ®Festiwal Polskich Filmów Fabularnych

GESTAPO            – Geheime Staatspolizei
– Tajna Policja Państwowa

GG            – Genaral Gouvernement
– Generalna Gubernia

GPO            – General Post Office
– Główny Urząd Pocztowy
– Ministerstwo Poczty

HMS            – His (Her) Majesty Ship
– Okręt marynarki wojennej Wielkiej Brytanii

HUAC            – Hous Commitee on Un-American Activities
®Komisja do badania działalności antyamerykańskiej

IF            – Instytut Filmowy

IFAS            – Instytucja Filmowa "Agencja Scenariuszowa"

IK            – Instytut Kultury

INSAS            – Institut National Superieur des Arts du Spectacle
– Narodowy Instytut Sztuk Dramatycznych w Brukseli

IRA            – Irish Republican Army
– Irlandzka Armia Republikańska

IS PAN            – Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk

IW            – Instytut Wydawniczy

KAW            – Krajowa Agencja Wydawnicza

KEM             – Kino eksperimentalna mastierskaja
– Filmowa pracownia eksperymentalna

KG AK            – Komenda Główna Armii Krajowej

KiW            – Wydawnictwo "Książka i Wiedza" w Warszawie

KK            – Komitet Kinematografii

KL            – Konzentrationslager
– Obóz koncentracyjny

KOR            – Komitet Obrony Robotników

KPZR            – Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego

KUL            – Katolicki Uniwersytet Lubelski

LEF            – Lewyj Front Iskusstwa
– Lewy Front Sztuki

LLF            – Lubuskie Lato Filmowe w Łagowie

ŁTN            – Łódzkie Towarzystwo Naukowe

MChAT            – Moskowskij Chudożestwiennyj Akadiemiczeskij Tieatr SSSR
– Moskiewski Artystyczny Teatr Akademicki ZSRR

MChT            – Moskowskij j Ghudożestwiennyj Tieatr
– Moskiewski Teatr Artystyczny

MFF             – ®Międzynarodowy Festiwal Filmowy

MFFK             – Międzynarodowy Festiwal Filmów Krótkometrażowych

MGM             ®"Metro-Goldwyn-Mayer"

MKiS             – Ministerstwo Kultury i Sztuki
– Minister Kultury i Sztuki

MPAA            – ®Motion Picture Association of America
– Związek Amerykańskich Wytwórni Filmowych

MPPDA             – Motion Pictures Producers and Distributors Association
– Związek Przedsiębiorców Filmowych

NASA             – National Aeronautics and Space Administration

NBC            – National Broadcasting Corporation

NKWD            – Harodnyj Komissariat Wnutriennych Dieł
– Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych

NRD            – Niemiecka Republika Demokratyczna
– Deutsche Demokratische Republik (DDR)

NRF            – Niemiecka Republika Federalna
– Bundesrepublik Deutschland (BRD)

NSDAP            – Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei
– Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotnicza

OAS            – Organisation de l'Armee Secrete
– Tajna Organizacja Wojskowa

OICC            – Organisation Internationale Catholique du Cinéma

OL             – Oficyna Literacka w Krakowie

OPZZ             – Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych

PAN             – Polska Akademia Nauk

PAT             – Polska Agencja Telegraficzna

PFDKF            – Polska Federacja Dyskusyjnych Klubów Filmowych

PIS            – Państwowy Instytut Sztuki

PIST             – Państwowy Instytut Sztuki Teatralnej w Warszawie

PIW             – Państwowy Instytut Wydawniczy w Warszawie

PKP             – Polska Kronika Filmowa

PKiN             – Pałac Kultury i Nauki w Warszawie

PP             – Przedsiębiorstwo Państwowe

PPR             – Polska Partia Robotnicza

PPS             – Polska Partia Socjalistyczna

PR             – Polskie Radio

PRF             – Przedsiębiorstwo Realizacji Filmów "Zespoły Filmowe"

PRL             – Polska Rzeczpospolita Ludowa

PW             – Politechnika Warszawska

PWM             – Polskie Wydawnictwo Muzyczne w Krakowie

PWN             – Państwowe Wydawnictwo Naukowe w Warszawie
– Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa-Łódź

PWSA             – Państwowa Wyższa Szkoła Aktorska

PWSF            – Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa w Łodzi
®Łódzka szkoła filmowa

PWSFTViT            – Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna w Łodzi
®Łódzka szkoła filmowa

PWSSP             – Państwowa Wyższa Szkoła Sztuk Plastycznych

PWST            – Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna

PWSTiF             – Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna i Filmowa w Łodzi
®Łódzka Szkoła Filmowa

PWT             – Państwowe Wydawnictwa Techniczne w Warszawie

PZPR             – Polska Zjednoczona Partia Robotnicza

RAF             – Royal Air Force
– Królewskie Powietrzne Siły Zbrojne

RFN             – Republika Federalna Niemiec
– Bundesrepublik Deutschland (BRD)

RKO            – ® "Radio-Keith-Orpheum"

RP            – Rzeczpospolita Polska

RTV            – Radio i Telewizja

SAF            – Spółdzielnia Autorów Filmowych

SCAGL            – Société Cinematographique des Auteurs et Gens de Lettres
– Towarzystwo Kinematograficzne Autorów i Ludzi Pióra

SF            – Studio Filmowe

SFP            – ® Stowarzyszenie Filmowców Polskich

SH            – Szkoła Handlowa

SRR            – Socjalistyczna Republika Radziecka

SS            – Die Schutzstaffeln der Nationalsozialistischen Deutschen Arbeiterpartei
– Sztafety Ochronne Narodowosocjalistycznej Partii Robotniczej

STS            – Studencki Teatr Satyryczny w Warszawie

TKKT             – Towarzystwo Krzewienia Kultury Teatralnej

TNP             – Theatre Sationale Populaire
– Popularny Teatr Ludowy w Paryżu

TUP             – Towarzystwo Udziałowe Pleograf

TUR             – Towarzystwo Uniwersytetów Robotniczych

TV             – ® Telewizja

TVP             – Telewizja Polska

UFO             – Unidentified Flying Object
– niezidentyfikowany obiekt latający

UJ             – Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

ULw.             – Uniwersytet Lwowski im. Jana Kazimierza

UŁ             – Uniwersytet Łódzki

UMSC             – Uniwersytet Lubelski im. Marii Curie-Skłodowskiej

UNICEF             – United Nations International Children's Emergency Fund
– Międzynarodowy Fundusz Narodów Zjednoczonych Doraźnej Pomocy Dzieciom

UP             – Uniwersytet Poznański im. Adama Mickiewicza

UPA             – Ukraińska Powstańcza Armia

USA            – United States of America
– Stany Zjednoczone Ameryki

UŚ             – Uniwersytet Śląski w Katowicach

UW             – Uniwersytet Warszawski

UWr.             – Uniwersytet Wrocławski

WAiF            – ® Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe w Warszawie

WFD             – Wytwórnia Filmów Dokumentalnych w Warszawie

WFF             – ® Wytwórnia Filmów Fabularnych

WFO             – Wytwórnia Filmów Oświatowych w Łodzi

WF PDF             – Wydawnictwo Filmowe Przedsiębiorstwa Dystrybucji Filmów w Warszawie

WKP/b)             – Wszechzwiązkowa Komunistyczna Partia (bolszewików)

Wlk. Bryt.             – Wielka Brytania
– Great Britain (GB)

WL             – Wydawnictwo Literackie w Krakowie

WŁ             – Wydawnictwo Łódzkie

WNK             – Wydawnictwo "Nasza Księgarnia" w Warszawie

WP             – Wojsko Polskie

WP             – Wydawnictwo "Wiedza Powszechna" w Warszawie

WPN             – Wspólnota Państw Niepodległych

WRiT             – Wydawnictwo Radia i Telewizji w Warszawie

WSA             – Wyższa Szkoła Aktorska

WSH             – Wyższa Szkoła Handlowa

WSiP             – Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne w Warszawie

WSNS            – Wyższa Szkoła Nauk Społecznych

WTR             – Warszawskie Teatry Rządowe

YMCA             – Young Men's Christian Association
- Chrześcijańskie Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej

ZAF             – Zespół Autorów Filmowych

ZASP             – Związek Artystów Scen Polskich

ZF             – Zespół Filmowy

ZFTViKM             – Zakład Filmu, Telewizji i Kultury Masowej w Warszawie

ZG             – Zarząd Główny

ZN im. O.             – Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk

ZPPF             – Zespół Polskich Producentów Filmowych

ZRF            – ®Zespół Realizatorów Filmowych

ZSRR            – Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
– Sojuz Sowietskich Socyalistjczeskich Riespublik (SSSR)

 

Wykaz skrótów tytułów czasopism polskich:

C.             – ® "Cinema". Roczniki miesięcznika, . Wyd. Robert M. Walczak, Film Publishing Poland Sp. z o.o. Warszawa 1995-99.

E.             – ® "Ekran". Roczniki tygodnika 1957-91 i miesięcznika 1995-96. Wyd. Ekran, Katowice 1995-96.

F.             – ®"Film". Roczniki dwutygodnika 1946-50, tygodnika 1950-93 i miesięcznika 1993-99. Wyd. Film S.A., Warszawa 1993-96

FNŚ.             – ®"Film na świecie". Roczniki periodyku. PF DKF Ekran Bis, Łódź 1956-96.

FSP.             – ®"Filmowy Serwis Prasowy". Roczniki periodyku. CWF, Warszawa 1954-89 i ADF, ib. 1990-96.

K.             – ®"Kino". Roczniki miesięcznika. WAiF 1966-99,

KF.             – ®"Kwartalnik filmowy". Roczniki periodyku. PIS, Warszawa 1951-59, WAiF 1959-65 i IS PAN 1993-99.

 

Wykaz skrótów literatury:

AFP             – Konrad Eberhardt: "Aktorzy filmu polskiego i telewizji" WAiF 1971.

DFT             – Jerzy Płażewski: "Dwieście filmów tworzy historię najnowszą kina". WAiF 1973.

EGF                  – Thomas G. Aylesworth, John S. Bowrman: "Encyklopedia gwiazd filmu", tłum.: Maria Urbanikowska, Grzegorz Gajewski, Andrzej Muszyński i Renata Cherion-Sliwińska, Wyd. "Art Books", dystr. "English Books", Kraków 1993.

FJ             – Stanisław Janicki: "Film japoński". WAiF 1982.

FS             – Aleksander Kwiatkowski: "Film skandynawski". WAiF 1986.

GŚK             – Jan Słodowski, Andrzej Roman: "Gwiazdy światowego kina". "Editions Spotkania", Warszawa brw. (1993).

GW             – Aleksander Jackiewicz: "Gwiazdozbiór", WRiT 1983.

GWZ             – "Gwiazdy w zbliżeniu", praca zbiorowa pod red. Jacka Lutomskiego. "Presspublica", Warszawa 1995.

HFP             – ®"Historia filmu polskiego" t. 1-6, praca zbiorowa. WAiF 1966-94.

HSF             – Jerzy Toeplitz: ®"Historia sztuki filmowej" t. 1-6. FAW i WAiF 1955-90.

JF             – Jerzy Płażewski: ®"Język filmu". WAiF 1961.

KWM             – Adam Garbicz, Jacek Klinowski: "Kino, wehikuł magiczny" t. 1-3, (t. 3 – tylko A. Garbicz). WL 1981-96.

LRP             – Zbigniew Pitera: ®"Leksykon reżyserów filmowych". WAiF 1984.

MHF             – Jerzy Płażewski: "Mała historia filmu w ilustracjach" FAW 1957.

SBT             – "Słownik biograficzny teatru polskiego", praca zbiorowa. t. 1: 1765-1965 pod red. Zbigniewa Raszewskiego, PWN 1973, t. 2: 1900-1980 pod red. Zbigniewa Wilskiego, PWN 1994.

SFA             – Andrzej Kołodyński: "100 filmów angielskich". WAiF 1975.

SFK             – Jan F. Lewandowski, Jan Słodowski: "100 filmów, które powinniście obejrzeć, jeśli znajdziecie okazję". Wyd. "Videograf", Katowice 1994.

SFW             – Hanna Książek-Konicka: "100 filmów włoskich". WAiF 1978.

SNF             – Barry Norman: "100 najlepszych filmów stulecia", tłum.: Andrzej Kołodyński. OW "Reporter", Warszawa 1993.

SPF             – ®"Słownik pojęć filmowych" t. 1-10, praca zbiorowa pod red. Alicji Helman. Wyd. "Wiedza o Kulturze", UWr., Wrocław 1991-97, UŚ i UJ 1998

STF             – Marek Hendrykowski: ®"Słownik terminów filmowych". Wyd. "Ars Nova", Poznań 1994.

powrót do początku


Strona główna |  o Autorze | wprowadzenie |  A |  B |  C |  D |  E |  F |  G |  H |  I |  J |  K |  L |  M |  N |  O |  P |  R |  S |  T |  U |  V |  W |  X |  Y |  Z

 Copy right:  Andrzej A. Czerwiński .